ધોરણ 6 | విષય: Science
રસોડામાં વસ્તુઓની વધુ સારી ગોઠવણી માટે નીચે મુજબની પદ્ધતિ સૂચવી શકાય:
પારદર્શક પાત્રોનો ઉપયોગ: કાચ અથવા પ્લાસ્ટિક બરણીઓનો ઉપયોગ કરવો જેથી બહારથી જ કઈ વસ્તુ છે તે જોઈ શકાય.
દૈનિક ઉપયોગ મુજબ વર્ગીકરણ: રોજ વપરાતી વસ્તુઓ (ચા, ખાંડ, મીઠું, મસાલા) ને નીચલી/સરળતાથી પહોંચાય તેવી શેલ્ફ પર ગોઠવવી.
અનાજ અને કઠોળનું વર્ગીકરણ: મોટા સંગ્રહ પાત્રોને અલગથી નીચેના ભાગમાં અને નાના ડબ્બાઓને કબાટમાં એકસાથે ગોઠવવા.
લેબલિંગ (નામ મારવા): અપારદર્શક કે એકસરખા પાત્રો પર નામની ચિઠ્ઠી (લેબલ) લગાવવી.
| કોલમ I (ગોઠવેલો સાચો શબ્દ) | કોલમ II (સાચો ગુણધર્મ) |
|---|---|
| (i) દ્રવ્ય (વ્યદ્ર) | (બ) જગ્યા રોકે છે અને દળ ધરાવે છે. |
| (ii) દ્રાવ્ય (વ્યદ્રા) | (ડ) પાણીમાં સંપૂર્ણપણે મિશ્ર થઈ જાય છે. |
| (iii) પારદર્શક (રપાાકદર્શશ) | (અ) તેમાંથી વસ્તુ સ્પષ્ટ રીતે જોઈ શકાય છે. |
| (iv) ચમકદાર (રકચમદાા) | (ક) ચળકતી સપાટી |
પાત્રો પારદર્શક રાખવાના મુખ્ય કારણો:
પારદર્શક પાત્રમાં રાખેલી વસ્તુ બહારથી સ્પષ્ટ જોઈ શકાતી હોવાથી તેને ખોલ્યા વગર જ અંદર રહેલી વસ્તુ ઓળખી શકાય છે.
આનાથી સમય બચે છે અને યોગ્ય વસ્તુ ઝડપથી મળી રહે છે.
પાત્રમાં વસ્તુ કેટલી પ્રમાણમાં બાકી છે (જથ્થો) તેનો ખ્યાલ બહારથી જ આવી જાય છે.
(i) લાકડું પારભાષક છે, જ્યારે કાચ અપારદર્શક છે.
જવાબ: [ F ]
સુધારેલું વિધાન: લાકડું અપારદર્શક છે, જ્યારે સામાન્ય કાચ પારદર્શક છે.
(ii) એલ્યુમિનિયમનો વરખ ચળકાટ ધરાવે છે, જ્યારે ભૂસવા માટેનું રબર ચળકાટ ધરાવતું નથી.
જવાબ: [ T ]
(iii) ખાંડ પાણીમાં ઓગળી જાય છે, જ્યારે લાકડાનો વહેર ઓગળતો નથી.
જવાબ: [ T ]
(iv) સફરજન દ્રવ્ય છે કારણ કે તે કોઈ જગ્યા રોકતું નથી અને દળ ધરાવે છે.
જવાબ: [ F ]
સુધારેલું વિધાન: સફરજન દ્રવ્ય છે કારણ કે તે જગ્યા રોકે છે અને દળ ધરાવે છે.
આપેલા ગુણધર્મો (સખતપણું, વજનમાં હલકી, શિયાળામાં વધુ ઠંડી ન લાગે અને સરળતાથી સાફ કરી શકાય):
આ તમામ ગુણધર્મો ધરાવતી શ્રેષ્ઠ સામગ્રી પ્લાસ્ટિક અને લાકડું (વિશેષ કરીને પ્લાસ્ટિક) છે. (નોંધ: પ્લાસ્ટિક વજનમાં હલકું, સખત, શિયાળામાં ઠંડું ન લાગતું અને સાફ કરવામાં સૌથી સરળ છે).
પસંદ કરેલી સામગ્રી:
(i) એંઠવાડ માટે: મજબૂત પ્લાસ્ટિક અથવા સ્ટેનલેસ સ્ટીલનું પાત્ર.
(ii) તૂટેલો કાચ માટે: સખત જાડું પ્લાસ્ટિક અથવા ધાતુ (સ્ટીલ/લોખંડ) નું પાત્ર.
(iii) રદ્દી કાગળ માટે: પ્લાસ્ટિક, કાર્ડબોર્ડ (પૂંઠું) અથવા પ્લાયવુડનું પાત્ર.
વિચારવામાં આવેલા ગુણધર્મો:
અપ્રવેશ્યતા (પાણી ન ગળે તેવું): એંઠવાડમાંથી પ્રવાહી બહાર ન નીતરે.
સખતપણું અને મજબૂતાઈ: તૂટેલા કાચના અણીદાર ટુકડા પાત્રને તોડી કે કાણાં પાડી ન શકે.
સરળતાથી સાફ કરી શકાય તેવું: એંઠવાડવાળું પાત્ર ધોવામાં સરળ રહે.
સામગ્રી ‘X’ શું હોઈ શકે?
સામગ્રી ‘X’ ખાંડ, મીઠું અથવા સાકર (સાકરનો ગાંગડો) હોઈ શકે છે.
સામગ્રી ‘Y’ શું હોઈ શકે?
સામગ્રી ‘Y’ રબર, સ્પોન્જ (વાદળી), મીણ અથવા પ્લાસ્ટિસિન (રમવાની માટી) હોઈ શકે છે.
શું સામગ્રી ‘X’ સખત છે કે નરમ?
સામગ્રી ‘X’ સખત છે.
ઉત્તરનું વાજબીપણું (કારણ):
સામગ્રી ‘X’ માટે: જેને દબાવવાથી સરળતાથી આકાર બદલાતો નથી તેને 'સખત' કહેવાય. ખાંડ/મીઠું/સાકર સખત છે અને તે પાણીમાં સંપૂર્ણપણે ઓગળી જાય છે (દ્રાવ્ય છે).
સામગ્રી ‘Y’ માટે: જેને દબાવવાથી સરળતાથી આકાર બદલાય તેને 'નરમ' કહેવાય. રબર કે સ્પોન્જ નરમ છે અને તે પાણીમાં ઓગળતા નથી (યથાવત રહે છે).
(a) હું ચમકદાર છું. → ધાતુ (જેમ કે સોનું, તાંબું, લોખંડ અથવા એલ્યુમિનિયમ)
(b) હું સહેલાઈથી દબાઈ શકું છું. → રૂ, સ્પોન્જ (વાદળી) અથવા રબર
(c) હું સખત અને પાણીમાં દ્રાવ્ય છું. → ખાંડ અથવા મીઠું
(d) તમે મારામાંથી સ્પષ્ટ રીતે જોઈ શકતા નથી. → પારભાષક સામગ્રી (જેમ કે દૂધિયો કાચ અથવા બટર પેપર)
(e) હું દળ અને કદ ધરાવું છું પણ તમે મને જોઈ શકતા નથી. → હવા
કોયડો 1: "હું પાણીમાં ઓગળતું નથી, તેલ પર તરૂં છું અને તમે મારામાંથી આરપાર જોઈ શકતા નથી. બોલો હું કોણ છું?" → લાકડું
કોયડો 2: "હું સખત છું, મારી સપાટી ચળકતી છે અને મારામાંથી પ્રકાશ સરળતાથી પસાર થઈ શકે છે. બોલો હું કોણ છું?" → કાચ
આપેલા પદાર્થો: વિનેગર (સરકો), મધ, સરસવનું તેલ, પાણી, ગ્લુકોઝ અને ઘઉંનો લોટ.
એક સામગ્રી બીજી સામગ્રીમાં દ્રાવ્ય હોય તેવી બે જોડી:
પાણી + ગ્લુકોઝ (ગ્લુકોઝ પાણીમાં સંપૂર્ણપણે ઓગળી જાય છે)
પાણી + વિનેગર (સરકો) (વિનેગર પાણીમાં સંપૂર્ણપણે ભળી જાય છે) (અથવા પાણી + મધ)
એક સામગ્રી બીજી સામગ્રીમાં અદ્રાવ્ય હોય તેવી બે જોડી:
પાણી + સરસવનું તેલ (તેલ પાણી પર અલગ સ્તર બનાવે છે, ઓગળતું નથી)
પાણી + ઘઉંનો લોટ (લોટ પાણીમાં સંપૂર્ણ દ્રાવ્ય થતો નથી અને નીચે બેસી જાય છે)