ધોરણ 6 | విષય: Science old
(a) વીજ-પરિપથને તોડવા માટે વપરાતા સાધનને સ્વિચ (કળ) કહેવાય છે.
(b) વિદ્યુત-કોષમાં બે ધ્રુવ હોય છે.
(a) વિદ્યુત-પ્રવાહ ધાતુઓમાંથી પસાર થઈ શકે છે.
👉 સાચું
(b) વિદ્યુત-પરિપથ બનાવવા માટે ધાતુના તારને બદલે શણની દોરી વાપરી શકાય છે.
👉 ખોટું (શણની દોરી વિદ્યુત-અવાહક છે.)
(c) વિદ્યુત-પ્રવાહ થરમૉકોલની શીટમાંથી પસાર થઈ શકે છે.
👉 ખોટું (થરમૉકોલ વિદ્યુત-અવાહક છે.)
પ્રથમ તાર: સ્વિચ (સેફ્ટીપિન)ના એક છેડા સાથે જોડાયેલા તારને વિદ્યુત-કોષના ધન ધ્રુવ (+) સાથે જોડવો.
બીજો તાર: સ્વિચના બીજા છેડા (ડ્રૉઇંગ પિન) પરથી નીકળતા તારને બલ્બના એક ટર્મિનલ (ધ્રુવ) સાથે જોડવો.
ત્રીજો તાર: બલ્બના બીજા ટર્મિનલને વિદ્યુત-કોષના ઋણ ધ્રુવ (-) સાથે જોડવો.
(આમ કરવાથી પરિપથ પૂર્ણ થશે અને સ્વિચ ઑન કરતાં બલ્બ પ્રકાશિત થશે.)
હેતુ: વિદ્યુત-સ્વિચનો ઉપયોગ વિદ્યુત-પરિપથને સરળતાથી ચાલુ (ON - પરિપથ પૂર્ણ) કરવા અથવા બંધ (OFF - પરિપથ તોડવા) માટે થાય છે.
ઉપકરણોનાં નામ: ટૉર્ચ, રેડિયો, ટીવી, ટેબલ ફેન, ઇલેક્ટ્રિક ઇસ્ત્રી, માઇક્રોવેવ ઓવન, વોશિંગ મશીન વગેરે.
ના, બલ્બ પ્રકાશિત થશે નહીં.
કારણ: રબર એ વિદ્યુત-અવાહક પદાર્થ છે. તે વિદ્યુત-પ્રવાહને પોતાનામાંથી પસાર થવા દેતું નથી, જેથી વિદ્યુત-પરિપથ અપૂર્ણ રહે છે.
ના, આકૃતિ 9.15માં બલ્બ પ્રકાશિત થશે નહીં.
કારણ: આકૃતિમાં બલ્બના બંને તાર વિદ્યુત-કોષના એક જ ધ્રુવ (ઋણ ધ્રુવ) સાથે જોડેલા છે. વિદ્યુત-પ્રવાહ વહેવા માટે તાર વિદ્યુત-કોષના બંને ધ્રુવો (ધન અને ઋણ) સાથે જોડાયેલા હોવા જરૂરી છે.
તે પદાર્થ વિદ્યુત-સુવાહક છે.
સમજૂતી: બલ્બ ત્યારે જ પ્રકાશિત થાય જ્યારે પરિપથમાંથી વિદ્યુત-પ્રવાહ પસાર થાય. જો આપેલો પદાર્થ પોતાનામાંથી વિદ્યુત-પ્રવાહને પસાર થવા દેતો હોય તો જ પરિપથ પૂર્ણ થાય. આથી, તે પદાર્થ વિદ્યુત-સુવાહક છે.