ધોરણ 6 | విષય: SocialScience
(ઉદાહરણ તરીકે: જો તમારું શહેર/ગામ મેદાની પ્રદેશમાં આવેલું હોય)
અમારું ગામ/શહેર મેદાન પ્રકારના ભૂમિસ્વરૂપ પર આવેલું છે.
અમારી આસપાસ જોવા મળતાં લક્ષણો:
આ વિસ્તારની જમીન સમતલ અને સપાટ છે, જ્યાં કોઈ મોટી ટેકરીઓ કે ઊંડી ખીણો નથી.
અહીંની જમીન ફળદ્રુપ હોવાથી મુખ્ય વ્યવસાય ખેતી છે અને વિવિધ પાકો ઉગાડવામાં આવે છે.
રસ્તાઓ, વાહનવ્યવહાર અને વસાહતોનું નિર્માણ સરળ હોવાથી અહીં ઘાટી વસતી જોવા મળે છે.
આ યાત્રા દરમિયાન આપણે નીચે મુજબના ત્રણ મુખ્ય ભૂમિસ્વરૂપો (ભૂ-આકારો) માંથી પસાર થઈશું:
છોટાનાગપુર (ઉચ્ચપ્રદેશ): આ એક ખડકાળ અને આસપાસના વિસ્તારથી ઊંચો ઉપસેલો સપાટ ભૂમિભાગ છે. તે ખનિજોના ભંડાર તરીકે જાણીતો છે, જ્યાં લોખંડ, કોલસો અને મેંગેનીઝ જેવા ખનિજો મળી આવે છે.
પ્રયાગરાજ (મેદાન): આ ગંગા અને યમુના નદીઓ દ્વારા લવાયેલા કાંપથી બનેલું અત્યંત ફળદ્રુપ પૂરનું મેદાન છે. તે સપાટ ભૂમિ ધરાવે છે જ્યાં ખેતી અને ઘાટી વસતી જોવા મળે છે.
અલ્મોડા (પર્વત/ટેકરીઓ): આ હિમાલય પર્વતમાળાના ભાગરૂપે આવેલો પર્વતીય/ટેકરીઓ વાળો વિસ્તાર છે. અહીં તીવ્ર ઢોળાવ, ઊંડી ખીણો, ઠંડું વાતાવરણ અને શંકુદ્રુમ જંગલો જોવા મળે છે.
| તીર્થસ્થાન | ભૂમિસ્વરૂપનો પ્રકાર |
|---|---|
| કેદારનાથ, બદ્રીનાથ, અમરનાથ, વૈષ્ણોદેવી | પર્વત (પર્વતીય પ્રદેશ) |
| વારાણસી (કાશી), હરિદ્વાર, પ્રયાગરાજ, અયોધ્યા | મેદાન (નદીના મેદાનો) |
| તિરુપતિ બાલાજી, મહાબળેશ્વર, ઓમકારેશ્વર | ઉચ્ચપ્રદેશ / ટેકરીઓ |
| દ્વારકા, પુરી (જગન્નાથ પુરી), રામેશ્વરમ્ | દરિયાકિનારાના મેદાનો |
| પુષ્કર (અજમેર નજીક) | રણ / શુષ્ક પ્રદેશ |
હિમાલય નવીન પર્વત છે. જે ગોળાકાર શિખરો ધરાવતી પર્વતમાળા છે.
ઉત્તર: ખોટું (સ્પષ્ટીકરણ: હિમાલય નવીન પર્વત છે પણ તે અણીદાર શિખરો ધરાવે છે, ગોળાકાર નહીં).
ઉચ્ચપ્રદેશ સામાન્ય રીતે મોટાભાગે એક બાજુએથી ઊંચા ઉપસેલા હોય છે.
ઉત્તર: સાચું
પર્વતો અને ટેકરીઓ એક જ પ્રકારનાં ભૂસ્વરૂપો છે.
ઉત્તર: ખોટું (સ્પષ્ટીકરણ: ટેકરીઓ ઓછી ઊંચાઈ અને ઓછા ઢોળાવ ધરાવે છે, જ્યારે પર્વતો વધુ ઊંચા હોય છે).
ભારતના પર્વતો, ઉચ્ચપ્રદેશ અને નદીઓમાં એક જ પ્રકારની વનસ્પતિસૃષ્ટિ અને પ્રાણીસૃષ્ટિ જોવા મળે છે.
ઉત્તર: ખોટું (સ્પષ્ટીકરણ: દરેક ભૂમિસ્વરૂપમાં આબોહવા અલગ હોવાથી વનસ્પતિ અને પ્રાણીઓ અલગ-અલગ હોય છે).
ગંગા યમુનાની સહાયક નદી છે.
ઉત્તર: ખોટું (સ્પષ્ટીકરણ: યમુના એ ગંગાની સહાયક નદી છે).
રણમાં અનોખી વનસ્પતિસૃષ્ટિ અને પ્રાણીસૃષ્ટિ હોય છે.
ઉત્તર: સાચું
બરફ પીગળવાથી નદીઓમાં પાણી આવે છે.
ઉત્તર: સાચું
નદીઓ દ્વારા મેદાનોમાં લવાયેલા નિક્ષેપ જમીનને ઉપજાઉ બનાવે છે.
ઉત્તર: સાચું
તમામ રણ ગરમ હોય છે.
ઉત્તર: ખોટું (સ્પષ્ટીકરણ: ગોબી અને એન્ટાર્કટિકા જેવા ઠંડા રણ પણ હોય છે).
માઉન્ટ એવરેસ્ટ — આફ્રિકા
રાફ્ટિંગ — વિશ્વની છત
ઊંટ — ડાંગરના ખેતરો
ઉચ્ચપ્રદેશ — રણ
ગંગાનાં મેદાનો — નદી
જળમાર્ગ — ગંગા
માઉન્ટ કિલીમાન્જારો — સહાયક નદી
યમુના — પર્વતારોહણ
| વિભાગ 'અ' | વિભાગ 'બ' (સાચો જવાબ) |
|---|---|
| માઉન્ટ એવરેસ્ટ | પર્વતારોહણ |
| રાફ્ટિંગ | નદી |
| ઊંટ | રણ |
| ઉચ્ચપ્રદેશ | વિશ્વની છત (તિબેટનો ઉચ્ચપ્રદેશ) |
| ગંગાનાં મેદાનો | ડાંગરના ખેતરો |
| જળમાર્ગ | ગંગા |
| માઉન્ટ કિલીમાન્જારો | આફ્રિકા |
| યમુના | સહાયક નદી |