ધોરણ 7 | విષય: Gujarati
તમારી આસપાસ ચરતાં અન્ય પ્રાણીઓ જેવો જ હું છું.
કાવ્યપંક્તિ: પાસે જેવી ચરતી હતી આ ગાય તેવો જ ના-ના
બધાં જ પંખીઓ માટે મારો બગીચો કાયમ ખુલ્લો છે.
કાવ્યપંક્તિ: ખુલ્લું મ્હારું ઉપવન સદા પંખીડાં સર્વને છે;
તમને કુદરતી રીતે જ માણસોથી ડરવાની ટેવ મળી છે.
કાવ્યપંક્તિ: રે! રે ! તોયે કુદરતી મળી ટેવ વ્હીવા જનોથી,
જો ઉડી જાઓ છો તો કોઈ નિર્દય હાથનો ડર જરૂરથી છે.
કાવ્યપંક્તિ: જો ઊડો તો જરૂર ડર છે ક્રૂર કો' હસ્તનો, હા!
કુદરતમાં રહેલો એકતાનો ભાવ ત્યજીને લોકો તમારા પર નિર્દયતા આચરે તેનાથી હું દુખી છું.
કાવ્યપંક્તિ: દુખી છું કે કુદરત તણા સામ્યનું ઐકય ત્યાગી, રે! રે ! સત્તા તમ પર જનો ભોગવે ક્રૂર આવી.
ના ના કો' દી'તમ શરીરને કાંઈ હાનિ કરું હું.
વાક્ય: હું તમારા શરીરને ક્યારેય કોઈ નુકસાન પહોંચાડીશ નહીં.
ના પાડી છે તમ તરફ કૈં ફેંકવા માળીને મેં,
વાક્ય: મેં માળીને તમારી તરફ કશું પણ ફેંકવાની સખત મનાઈ કરી છે.
ખુલ્લું મ્હારું ઉપવન સદા પંખીડાં સર્વને છે;
વાક્ય: મારો બગીચો બધાં પંખીઓ માટે કાયમ ખુલ્લો છે.
છો બ્હીતાં તો મુજથી પણ સૌ ક્ષેમ તેમાં જ માની.
વાક્ય: જો તમે મારાથી પણ ડરતાં હો, તો તમારું કલ્યાણ તેમાં જ માની લઉં છું.
પા'ણો ફેંકે તમ તરફ, રે! ખેલ એ તો જનોના!
વાક્ય: લોકો તમારી તરફ પથ્થર ફેંકે છે, એ તો માણસોની ક્રૂર રમત છે!
પંખીઓ બહાદુર બનીને માણસને બીવડાવે છે. → જાવ પંખીડાં (ખોટું)
કવિએ પોતાને ગાય જેવા કહ્યા. → આવ પંખીડાં (સાચું)
મારો બગીચો બધાં જ પંખીઓ માટે ખુલ્લો છે. → આવ પંખીડાં (સાચું)
કવિથી પંખી પર પથ્થર ફેંકાઈ ગયો. → જાવ પંખીડાં (ખોટું)
અમારી શાળાના ઉદ્યાનમાં જાતજાતનાં ફૂલો ખીલે છે. (ઉપવન)
વાક્ય: અમારી શાળાના ઉપવનમાં જાતજાતનાં ફૂલો ખીલે છે.
માબાપનું હૈયું હંમેશાં બાળકોનું કલ્યાણ જ ચાહે. (ક્ષેમ)
વાક્ય: માબાપનું હૈયું હંમેશાં બાળકોનું ક્ષેમ જ ચાહે.
મૂંગા પશુપંખીઓને રંજાડનાર કેવા નિર્દય હોય! (ક્રૂર)
વાક્ય: મૂંગા પશુપંખીઓને રંજાડનાર કેવા ક્રૂર હોય!
વડીલોના કર આશીર્વાદ માટે ઊઠતા હોય છે. (હસ્ત)
વાક્ય: વડીલોના હસ્ત આશીર્વાદ માટે ઊઠતા હોય છે.
નાત-જાતના તે ભેદભાવ હોય? દરેકના લોહીના રંગમાં સમાનતા છે. (સામ્ય)
વાક્ય: નાત-જાતના તે ભેદભાવ હોય? દરેકના લોહીના રંગમાં સામ્ય છે.
ક્ષેમ : સુખશાંતિ
આકાશમાં તારા ક્ષેમથી બેઠા છે. (ખોટું)
ચબૂતરે પંખીઓ ક્ષેમપૂર્વક બેસે છે અને ચણે છે. → ✔ (સાચું)
નવું વાક્ય: ઈશ્વર સૌનું ક્ષેમ કરે એવી મારી પ્રાર્થના છે.
પાણો : પથ્થર
પર્વત એટલે નાના-મોટા પાણાનો ઢગલો. → ✔ (સાચું)
મોટા અને ઊંચા પાણા પર ચઢતાં હું હાંફી ગયો. (ખોટું)
નવું વાક્ય: તોફાની છોકરાઓએ કૂતરા પર પાણો ફેંક્યો.
વન = જંગલ | ઉપવન = બગીચો, નાના કદનું વન
ખંડ = ભાગ, ટુકડો | ઉપખંડ = ખંડનો નાનો ભાગ કે મહાદ્વીપનો ભાગ
કથા = મૂળ વાર્તા | ઉપકથા = મુખ્ય વાર્તાની અંદર આવતી બીજી નાની વાર્તા
વાસ = રેઠાણ, રહેવું તે | ઉપવાસ = ભૂખ્યા રહેવું તે, વ્રત
ગ્રહ = સૂર્યની આસપાસ ફરતો ગોળો (જેમ કે પૃથ્વી) | ઉપગ્રહ = ગ્રહની આસપાસ ફરતો ગોળો (જેમ કે ચંદ્ર)
નગર = શહેર | ઉપનગર = મોટા શહેર સાથે જોડાયેલું નાનું નગર (સબર્બ)
શિક્ષક = મુખ્ય ગુરુ કે ભણાવનાર | ઉપશિક્ષક = મદદનીશ શિક્ષક
મંત્રી = મુખ્ય મંત્રી કે સચિવ | ઉપમંત્રી = મદદનીશ મંત્રી (નાયબ મંત્રી)
નામ = મૂળ ઓળખ | ઉપનામ = તખલ્લુસ, સાહિત્યિક કે ત્રીજું નામ
પાસે જેવી ચરતી હતી આ ગાય તેવો જ હું છું, ના ના કો' દી’તમ શરીરને કાંઈ હાનિ કરું હું.
સમજૂતી: કવિ પંખીઓને આશ્વાસન આપતાં કહે છે કે તમારી પાસે જે ગાય શાંતિથી ચરે છે, હું પણ એના જેવો જ અહિંસક અને નિર્દોષ છું. હું તમને કે તમારા શરીરને ક્યારેય કોઈ નુકસાન પહોંચાડીશ નહીં.
જો ઊડો તો જરૂર ડર છે ક્રૂર કો' હસ્તનો, હા! પા'ણો ફેંકે તમ તરફ, રે! ખેલ એ તો જનોના!
સમજૂતી: કવિ કહે છે કે જો તમે અહીંથી ઊડી જશો તો બહાર કોઈ નિર્દય માણસનો ડર ચોક્કસ રહેશે, જે પોતાના રમત-રમત આનંદ માટે તમારા પર પથ્થર ફેંકી શકે છે. પંખીઓને હેરાન કરવા એ માણસોની એક નિર્દય રમત બની ગઈ છે.
દુઃખી છું કે કુદરત તણા સામ્યનું ઐકય ત્યાગી, રે! સત્તા તમ પર જનો ભોગવે ક્રૂર આવી.
સમજૂતી: કવિ દુઃખ વ્યક્ત કરતાં કહે છે કે પ્રકૃતિએ બધા જીવોને સમાન બનાવ્યા છે, પરંતુ માણસ કુદરતના આ સમાનતા અને એકતાના ભાવને ભૂલીને તમારા જેવા નિર્દોષ પક્ષીઓ પર પોતાની ક્રૂર સત્તા અને વર્ચસ્વ ચલાવે છે.
વિષય : પતંગની દોરીથી ઘવાયેલું પંખી
ઉત્તરાયણના તહેવાર પછી આકાશમાં પતંગની કાચ પાયેલી તીક્ષ્ણ દોરીઓ છવાઈ જાય છે. એક દિવસ મેં ઝાડની ડાળીમાં ગળાના ભાગે દોરી અટવાઈ જવાથી લોહીલુહાણ થયેલા એક કબૂતરને જોયું. તે પીડાથી તરફડી રહ્યું હતું અને પાંખો ફફડાવી રહ્યું હતું. મેં તરત જ મારા મિત્રોને બોલાવ્યા અને સાવચેતીથી ઝાડ પર ચડીને દોરી કાપી પંખીને નીચે ઉતાર્યું. તેના ઘા પર દવા લગાડી અને તેને પાણી પીવડાવ્યું. થોડીવાર વિશ્રામ કર્યા પછી પંખી સ્વસ્થ થઈને ઊડી ગયું. પતંગની તીક્ષ્ણ દોરીથી નિર્દોષ પંખીઓ ઘવાય છે કે મૃત્યુ પામે છે તે ખૂબ દુઃખદ છે. આપણે વહેલી સવારે અને સાંજના સમયે પક્ષીઓના ઉડવાના સમયે પતંગ ન ચગાવવો જોઈએ.
વિષય: કપોત (કબૂતર)
રે કબૂતરો! સુખથી ચણજો, ઘૂ-ઘૂ અવાજ કરજો,
શાને જોઈ મુજને આમ દૂર દૂર ભાગો છો?
પાસે જેવો ઊભો આ વૃક્ષ તેવો જ હું છું,
ના ના કો' દી’તમ પાંખોને કાંઈ હાનિ કરું હું.