chapter 6

ધોરણ 7 | విષય: Maths

સ્વાધ્યાય 6.1

સાચો જવાબ:


  • (i) PM એ ________ છે.





    • જવાબ: વેધ (Altitude)




    • સમજૂતી: શિરોબિંદુ P માંથી સામેની બાજુ QR​ પર દોરેલો લંબખંડ (જે 90° નો ખૂણો બનાવે છે) ત્રિકોણનો વેધ કહેવાય.






  • (ii) PD એ ________ છે.





    • જવાબ: મધ્યગા (Median)




    • સમજૂતી: શિરોબિંદુ P ને સામેની બાજુના મધ્યબિંદુ D સાથે જોડતો રેખાખંડ ત્રિકોણની મધ્યગા કહેવાય.






  • (iii) શું QM=MR છે?





    • જવાબ: ના




    • સમજૂતી: અહીં D એ QR​ નું મધ્યબિંદુ છે, તેથી QD=DR થાય. M મધ્યબિંદુ નથી, તેથી QM અને MR સરખા નથી.






સાચો જવાબ:

(a) △ABC માં BE મધ્યગા છે.





  • દોરવાની રીત:





    1. કોઈપણ એક ત્રિકોણ ABC દોરો.




    2. બાજુ AC ની બરાબર વચ્ચે એક મધ્યબિંદુ E નક્કી કરો.




    3. શિરોબિંદુ B ને બિંદુ E સાથે જોડતો રેખાખંડ BE દોરો. આ BE મધ્યગા બનશે.







(b) △PQR માં PQ​ અને PR ત્રિકોણના વેધ છે.





  • દોરવાની રીત:





    • આ પરિસ્થિતિ માત્ર કાટકોણ ત્રિકોણ (Right-angled triangle) માં જ શક્ય છે, જ્યાં કાટખૂણો બનાવતી બંને બાજુઓ પોતે જ વેધ હોય છે.







    1. એક કાટકોણ ત્રિકોણ દોરો જેમાં ખૂણો P=90∘ હોય.




    2. શિરોબિંદુ P થી ઉપર તરફ Q અને જમણી તરફ R નામ આપો.




    3. અહીં બાજુ PQ​ અને બાજુ PR બંને એકબીજા પર લંબ હોવાથી ત્રિકોણના વેધ બનશે.







(c) △XYZ માં YL ત્રિકોણની બહારના ભાગમાં આવેલો વેધ છે.





  • દોરવાની રીત:





    • ત્રિકોણની બહાર વેધ હંમેશાં ગુરુકોણ ત્રિકોણ (Obtuse-angled triangle) માં આવે છે.







    1. એક ગુરુકોણ ત્રિકોણ XYZ દોરો, જેમાં ખૂણો X ગુરુકોણ (90° થી મોટો) હોય.




    2. પાયાની બાજુ ZX ને ડાબી તરફ તૂટક રેખા (dotted line) દ્વારા આગળ લંબાવો.




    3. ઉપરના શિરોબિંદુ Y માંથી આ લંબાવેલી તૂટક રેખા પર સીધો લંબ (90° નો ખૂણો બનાવતી રેખા) દોરો અને નીચે છેદબિંદુને L નામ આપો.




    4. અહીં YL એ ત્રિકોણની બહારના ભાગમાં આવેલો વેધ બનશે.






સાચો જવાબ:


  • હા, સમદ્વિબાજુ ત્રિકોણમાં સમાન બાજુઓના સામાન્ય શિરોબિંદુમાંથી દોરેલી મધ્યગા અને વેધ એક જ (સમાન) હોય છે.




  • ચકાસવાની રીત:





    1. એક સમદ્વિબાજુ ત્રિકોણ ABC દોરો જેમાં AB=AC હોય.




    2. પાયાની બાજુ BC નું બરાબર મધ્યબિંદુ D માપીને નક્કી કરો અને AD જોડો (જેથી AD મધ્યગા બને).




    3. હવે કોણમાપક (Protractor) વડે ∠ADC અથવા ∠ADB માપો.




    4. તમને જણાશે કે બંને ખૂણા 90° (કાટખૂણા) થાય છે.




    5. 90° નો ખૂણો બનાવતો હોવાથી AD એ ત્રિકોણનો વેધ પણ છે.







    • નિષ્કર્ષ: આમ, સમદ્વિબાજુ ત્રિકોણમાં AD એ મધ્યગા અને વેધ બંને છે.






સ્વાધ્યાય 6.2

સાચો જવાબ:

(અહીં બહારનો ખૂણો x શોધવા માટે અંદરના બંને ખૂણાઓનો સરવાળો કરવાનો છે.)





  1. આકૃતિ (i): (અંદરના ખૂણા: 50∘ અને 70∘)


    x=50∘+70∘

    x=120∘




  2. આકૃતિ (ii): (અંદરના ખૂણા: 65∘ અને 45∘)


    x=65∘+45∘

    x=110∘




  3. આકૃતિ (iii): (અંદરના ખૂણા: 30∘ અને 40∘)


    x=30∘+40∘

    x=70∘




  4. આકૃતિ (iv): (અંદરના ખૂણા: 60∘ અને 60∘)


    x=60∘+60∘

    x=120∘




  5. આકૃતિ (v): (અંદરના ખૂણા: 50∘ અને 50∘)


    x=50∘+50∘

    x=100∘




  6. આકૃતિ (vi): (અંદરના ખૂણા: 30∘ અને 60∘)


    x=30∘+60∘

    x=90∘




સાચો જવાબ:

(અહીં અંદરનો એક ખૂણો x શોધવાનો છે, તેથી બહારના બહિષ્કોણમાંથી આપેલા અંદરના ખૂણાને બાદ કરવાનો રહેશે.)





  1. આકૃતિ (i): (બહિષ્કોણ =115∘, અંદરનો ખૂણો =50∘)


    x+50∘=115∘

    x=115∘−50∘

    x=65∘




  2. આકૃતિ (ii): (બહિષ્કોણ =100∘, અંદરનો ખૂણો =70∘)


    x+70∘=100∘

    x=100∘−70∘

    x=30∘




  3. *આકૃતિ (iii): (બહિષ્કોણ =125∘, અંદરનો કાટખૂણો =90∘) (નોંધ: આકૃતિમાં ચોરસ ચિહ્ન દર્શાવે છે કે ખૂણો 90∘ છે.)


    x+90∘=125∘

    x=125∘−90∘

    x=35∘




  4. આકૃતિ (iv): (બહિષ્કોણ =120∘, અંદરનો ખૂણો =60∘)


    x+60∘=120∘

    x=120∘−60∘

    x=60∘




  5. આકૃતિ (v): (બહિષ્કોણ =80∘, અંદરનો ખૂણો =30∘)


    x+30∘=80∘

    x=80∘−30∘

    x=50∘




  6. આકૃતિ (vi): (બહિષ્કોણ =75∘, અંદરનો ખૂણો =35∘)


    x+35∘=75∘

    x=75∘−35∘

    x=40∘





શું હવે આગળ સ્વાધ્યાય 6.3 (ત્રિકોણના ત્રણેય ખૂણાઓના સરવાળાના નિયમ પર આધારિત) સોલ્વ કરવું છે?


સ્વાધ્યાય 6.3

સાચો જવાબ:

(i) ખૂણાઓ: 50∘,60∘,x





  • ત્રિકોણના ત્રણેય ખૂણાનો સરવાળો 180∘ થાય:


    x+50∘+60∘=180∘

    x+110∘=180∘

    x=180∘−110∘=70∘



(ii) ખૂણાઓ: x,30∘ અને કાટખૂણો (90∘)


x+90∘+30∘=180∘

x+120∘=180∘

x=180∘−120∘=60∘

(iii) ખૂણાઓ: 30∘,110∘,x


x+30∘+110∘=180∘

x+140∘=180∘

x=180∘−140∘=40∘

(iv) ખૂણાઓ: x,x,50∘


x+x+50∘=180∘

2x+50∘=180∘

2x=180∘−50∘=130∘

x=2130∘​=65∘

(v) ખૂણાઓ: x,x,x


x+x+x=180∘

3x=180∘

x=3180∘​=60∘

(vi) ખૂણાઓ: x,2x અને કાટખૂણો (90∘)


x+2x+90∘=180∘

3x+90∘=180∘

3x=180∘−90∘=90∘

x=390∘​=30∘

સાચો જવાબ:

(i)





  • y શોધવા માટે (રૈખિક જોડ):


    y+120∘=180∘⟹y=180∘−120∘=60∘


  • x શોધવા માટે (બહિષ્કોણ નિયમ અથવા સરવાળા નિયમ):


    x+50∘=120∘⟹x=120∘−50∘=70∘


  • જવાબ: x=70∘,y=60∘





(ii)





  • y શોધવા માટે (અભિકોણ):


    y=80∘


  • x શોધવા માટે:


    x+y+50∘=180∘

    x+80∘+50∘=180∘

    x+130∘=180∘⟹x=180∘−130∘=50∘


  • જવાબ: x=50∘,y=80∘





(iii)





  • y શોધવા માટે (સરવાળા નિયમ):


    y+50∘+60∘=180∘

    y+110∘=180∘⟹y=180∘−110∘=70∘


  • x શોધવા માટે (બહિષ્કોણ નિયમ):


    x=50∘+60∘=110∘


  • જવાબ: x=110∘,y=70∘





(iv)





  • x શોધવા માટે (અભિકોણ):


    x=60∘


  • y શોધવા માટે:


    x+y+30∘=180∘

    60∘+y+30∘=180∘

    y+90∘=180∘⟹y=180∘−90∘=90∘


  • જવાબ: x=60∘,y=90∘





(v)





  • y શોધવા માટે (અભિકોણ):


    y=90∘


  • x શોધવા માટે:


    x+x+y=180∘

    2x+90∘=180∘

    2x=90∘⟹x=290∘​=45∘


  • જવાબ: x=45∘,y=90∘





(vi)





  • આકૃતિમાં સામસામેના અભિકોણ સમાન હોવાથી અંદરના ત્રણેય ખૂણા x,x,y માં y=x થાય છે.


    x+x+x=180∘

    3x=180∘⟹x=60∘

    y=x=60∘


  • જવાબ: x=60∘,y=60∘




સ્વાધ્યાય 6.4

સાચો જવાબ:


  1. 2 cm,3 cm,5 cm





    • બે નાની બાજુઓનો સરવાળો: 2+3=5 cm




    • અહીં સરવાળો ત્રીજી બાજુ (5 cm) જેટલો જ થાય છે (મોટો થતો નથી).




    • જવાબ: ના, આવો ત્રિકોણ શક્ય નથી.






  2. 3 cm,6 cm,7 cm





    • 3+6=9>7




    • 6+7=13>3




    • 3+7=10>6




    • ત્રણેય કિસ્સામાં બે બાજુનો સરવાળો ત્રીજી બાજુ કરતાં મોટો છે.




    • જવાબ: હા, આવો ત્રિકોણ શક્ય છે.






  3. 6 cm,3 cm,2 cm





    • બે નાની બાજુઓનો સરવાળો: 3+2=5 cm




    • અહીં 5<6 (સરવાળો ત્રીજી બાજુ કરતાં નાનો છે).




    • જવાબ: ના, આવો ત્રિકોણ શક્ય નથી.






સાચો જવાબ:


  1. OP+OQ>PQ?





    • જવાબ: હા




    • કારણ: △OPQ માં બે બાજુઓ OP અને OQ નો સરવાળો ત્રીજી બાજુ PQ કરતાં મોટો જ હોય.






  2. OQ+OR>QR?





    • જવાબ: હા




    • કારણ: △OQR માં બે બાજુઓ OQ અને OR નો સરવાળો ત્રીજી બાજુ QR કરતાં મોટો હોય.






  3. OR+OP>RP?





    • જવાબ: હા




    • કારણ: △ORP માં બે બાજુઓ OR અને OP નો સરવાળો ત્રીજી બાજુ RP કરતાં મોટો હોય.






સાચો જવાબ:




    1. △ABM માં:


      AB+BM>AM— (સમીકરણ 1)


    2. △AMC માં:


      AC+MC>AM— (સમીકરણ 2)


    3. બંને સમીકરણોનો સરવાળો કરતા:


      (AB+BM)+(AC+MC)>AM+AM

      AB+(BM+MC)+AC>2AM


    4. અહીં BM+MC=BC હોવાથી:


      AB+BC+CA>2AM




  • જવાબ: હા, આ વિધાન સાચું છે.




સાચો જવાબ:




    • ચતુષ્કોણના ચારેય ત્રિકોણો વિકર્ણો પર વિચારીએ:







    1. △ABC માં: AB+BC>AC --- (1)




    2. △ADC માં: AD+CD>AC --- (2)




    3. △ABD માં: AB+AD>BD --- (3)




    4. △BCD માં: BC+CD>BD --- (4)







    • ચારેય સમીકરણોનો સરવાળો કરતાં:


      2AB+2BC+2CD+2DA>2AC+2BD

      2(AB+BC+CD+DA)>2(AC+BD)

      AB+BC+CD+DA>AC+BD




  • જવાબ: હા, આ વિધાન સાચું છે.




સાચો જવાબ:




    • ધારો કે વિકર્ણો AC અને BD એકબીજાને બિંદુ O માં છેદે છે.







    1. △AOB માં: AB<OA+OB




    2. △BOC માં: BC<OB+OC




    3. △COD માં: CD<OC+OD




    4. △DOA માં: DA<OD+OA







    • ચારેય સમીકરણો ઉમેરતાં:


      AB+BC+CD+DA<(OA+OC)+(OA+OC)+(OB+OD)+(OB+OD)

      AB+BC+CD+DA<2AC+2BD

      AB+BC+CD+DA<2(AC+BD)




  • જવાબ: હા, આ વિધાન સાચું છે.




સાચો જવાબ:


  • ગણતરી:





    1. બે બાજુઓનો સરવાળો =15+12=27 cm




    2. બે બાજુઓનો તફાવત =15−12=3 cm






  • નિયમ: ત્રીજી બાજુનું માપ બંને બાજુઓના તફાવતથી મોટું અને સરવાળાથી નાનું હોવું જોઈએ.




  • જવાબ: ત્રીજી બાજુની લંબાઈ 3 cm અને 27 cm ની વચ્ચે હોવી જોઈએ.




સ્વાધ્યાય 6.5

સાચો જવાબ:


  • ગણતરી:





    • અહીં $P$ કાટખૂણો હોવાથી સામેની બાજુ $QR$ એ કર્ણ (Hypotenuse) થશે.




    • પાયથાગોરસના સિદ્ધાંત મુજબ:


      $$QR^2 = PQ^2 + PR^2$$

      $$QR^2 = (10)^2 + (24)^2$$

      $$QR^2 = 100 + 576$$

      $$QR^2 = 676$$

      $$QR = \sqrt{676} = \mathbf{26\text{ cm}}$$




  • જવાબ: $QR = 26\text{ cm}$




સાચો જવાબ:


  • ગણતરી:





    • અહીં $C$ કાટખૂણો હોવાથી $AB$ કર્ણ થશે.




    • પાયથાગોરસના સિદ્ધાંત મુજબ:


      $$AB^2 = AC^2 + BC^2$$

      $$(25)^2 = (7)^2 + BC^2$$

      $$625 = 49 + BC^2$$

      $$BC^2 = 625 - 49$$

      $$BC^2 = 576$$

      $$BC = \sqrt{576} = \mathbf{24\text{ cm}}$$




  • જવાબ: $BC = 24\text{ cm}$




સાચો જવાબ:


  • ગણતરી:





    • અહીં દીવાલ અને જમીન કાટખૂણો બનાવે છે. નિસરણી કર્ણ બનશે ($15\text{ m}$).




    • પાયથાગોરસના સિદ્ધાંત મુજબ:


      $$(15)^2 = (12)^2 + a^2$$

      $$225 = 144 + a^2$$

      $$a^2 = 225 - 144$$

      $$a^2 = 81$$

      $$a = \sqrt{81} = \mathbf{9\text{ m}}$$




  • જવાબ: નિસરણીના પાયાનું દીવાલથી અંતર $a = 9\text{ m}$ છે.




સાચો જવાબ:

(i) $2.5\text{ cm}, 6.5\text{ cm}, 6\text{ cm}$





  • સૌથી મોટી બાજુનો વર્ગ: $(6.5)^2 = 42.25$




  • બાકીની બે બાજુઓના વર્ગોનો સરવાળો: $(2.5)^2 + (6)^2 = 6.25 + 36 = 42.25$




  • જવાબ: હા, આ કાટકોણ ત્રિકોણની બાજુઓ છે. (સૌથી મોટી બાજુ $6.5\text{ cm}$ ની સામેનો ખૂણો કાટખૂણો હશે.)





(ii) $2\text{ cm}, 2\text{ cm}, 5\text{ cm}$





  • સૌથી મોટી બાજુનો વર્ગ: $(5)^2 = 25$




  • બાકીની બે બાજુઓ: $(2)^2 + (2)^2 = 4 + 4 = 8 \neq 25$




  • જવાબ: ના, આ કાટકોણ ત્રિકોણ ની બાજુઓ નથી.





(iii) $1.5\text{ cm}, 2\text{ cm}, 2.5\text{ cm}$





  • સૌથી મોટી બાજુનો વર્ગ: $(2.5)^2 = 6.25$




  • બાકીની બે બાજુઓ: $(1.5)^2 + (2)^2 = 2.25 + 4 = 6.25$




  • જવાબ: હા, આ કાટકોણ ત્રિકોણની બાજુઓ છે. (સૌથી મોટી બાજુ $2.5\text{ cm}$ ની સામેનો ખૂણો કાટખૂણો હશે.)




સાચો જવાબ:




    1. લંબચોરસનો દરેક ખૂણો કાટખૂણો હોય છે, તેથી બનતા કાટકોણ ત્રિકોણમાં:



      વિકર્ણ2=લંબાઈ2+પહોળાઈ2



      (41)2=(40)2+b2



      1681=1600+b2



      b2=1681−1600=81



      b=81​=9 cm(પહોળાઈ)




    2. લંબચોરસની પરિમિતિ:



      પરિમિતિ=2×(લંબાઈ+પહોળાઈ)



      પરિમિતિ=2×(40+9)=2×49=98 cm






  • જવાબ: લંબચોરસની પરિમિતિ 98 cm થાય.




સાચો જવાબ:


  • ગણતરી:





    • ત્રિકોણના ત્રણેય ખૂણાનો સરવાળો $180^\circ$ થાય:


      $$\angle P + 25^\circ + 65^\circ = 180^\circ$$

      $$\angle P + 90^\circ = 180^\circ \implies \angle P = 90^\circ$$


    • અહીં $\angle P$ કાટખૂણો હોવાથી સામેની બાજુ $QR$ એ કર્ણ બને.




    • તેથી પાયથાગોરસ મુજબ: $PQ^2 + PR^2 = QR^2$






  • સાચો જવાબ: વિધાન (ii) $PQ^2 + RP^2 = QR^2$ સાચું છે.




સાચો જવાબ:


  • ગણતરી:





    1. લંબચોરસનો દરેક ખૂણો કાટખૂણો હોય છે, તેથી બનતા કાટકોણ ત્રિકોણમાં:


      વિકર્ણ2=લંબાઈ2+પહોળાઈ2

      (41)2=(40)2+b2

      1681=1600+b2

      b2=1681−1600=81

      b=81​=9 cm(પહોળાઈ)


    2. લંબચોરસની પરિમિતિ:


      પરિમિતિ=2×(લંબાઈ+પહોળાઈ)

      પરિમિતિ=2×(40+9)=2×49=98 cm




  • જવાબ: લંબચોરસની પરિમિતિ 98 cm થાય.




સાચો જવાબ:


  • ગણતરી:





    1. સમબાજુ ચતુષ્કોણના વિકર્ણો પરસ્પર કાટખૂણે દુભાગે (અડધા થાય) છે.





      • પ્રથમ અડધો વિકર્ણ =216​=8 cm




      • બીજો અડધો વિકર્ણ =230​=15 cm






    2. કેન્દ્રમાં બનતા કાટકોણ ત્રિકોણમાં બાજુ (કર્ણ) શોધીએ:


      બાજુ2=82+152

      બાજુ2=64+225=289$\text{બાજુ} = \sqrt{289} = 17\text{ cm}$


    3. સમબાજુ ચતુષ્કોણની પરિમિતિ:


      પરિમિતિ=4×બાજુ

      પરિમિતિ=4×17=68 cm




```php
Warning: session_start(): Session cannot be started after headers have already been sent in /home/u367000040/domains/gyanistudent.in/public_html/footer.php on line 8
```