ધોરણ 7 | విષય: Sanskrit
એક પક્ષી છે. તે આકાશમાં અહીં-તહીં જાય છે. તે વારંવાર બોલે છે "કોऽરુક?" (કોણ નિરોગી છે?)
પક્ષી દ્વારે-દ્વારે ભમે છે. એક જ પ્રશ્ન પૂછે છે. લોકો તેની મજાક ઉડાવે છે. કોઈ ઉત્તર આપતું નથી. પક્ષી નિરાશ થાય છે.
તે જંગલમાં જાય છે અને ઝાડ પર બેસે છે.
ઝાડની નીચે વૈદ્યઋષિ વાગ્ભટ્ટ છે. પક્ષી ફરીથી બોલે છે, 'કોऽરુક? કોऽરુક?' વાગ્ભટ્ટ સાંભળે છે.
તે (ઋષિ) કહે છે:
“હિતભુક, મિતભુક, ઋતભુક”
અર્થ છે: જે હિતકારી ભોજન કરે છે, જે યોગ્ય માત્રામાં ભોજન કરે છે અને જે ઋતુ અનુસાર ભોજન કરે છે — તે જ નિરોગી રહે છે.
સંતુષ્ટ થયેલું પક્ષી ઋષિ પાસે આવે છે. તે ઋષિને નમન કરે છે. ત્યારબાદ તે પોતાના સ્થાને જાય છે.
कोऽरुक् (કોऽરુક)
वैद्यर्षिः (વૈદ્યર્ષિઃ)
शृणोति (શૃણોતિ)
हितभुक् (હિતભુક)
ऋतभुक् (ઋતભુક)
अनन्तरम् (અનંતરમ)
स्वस्थानम् (સ્વસ્થાનમ)
अटति (ભમે છે)
पृच्छति (પૂછે છે)
करोति (કરે છે)
ददाति (આપે છે)
भवति (થાય છે)
गच्छति (જાય છે)
उपविशति (બેસે છે)
शृणोति (સાંભળે છે)
वदति (બોલે છે)
आगच्छति (આવે છે)
नमति (નમે છે)
(ઉદાહરણ: पक्षी द्वारम् अटति । -> पक्षी द्वारं द्वारम् अटति ।)
(૧) भिक्षुकः गृहम् गच्छति ।
ઉત્તર: भिक्षुकः गृहं गृहं गच्छति ।
(૨) शृगालः वनम् भ्रमति ।
ઉત્તર: शृगालः वनं वनं भ्रमति ।
(૩) नृपः नगरम् गच्छति ।
ઉત્તર: नृपः नगरं नगरं गच्छति ।
(૪) साधुः तीर्थम् पश्यति ।
ઉત્તર: साधुः तीर्थं तीर्थं पश्यति ।
(ઉદાહરણ: पक्षी वनम् गच्छति वृक्षे उपविशति च ।)
(૧) छात्र: विद्यालयम् गच्छति आसने उपविशति च ।
ઉત્તર: छात्र: विद्यालयं गच्छति आसने उपविशति च ।
(૨) अधिकारी कार्यालयम् गच्छति आसन्दे उपविशति च ।
ઉત્તર: अधिकारी कार्यालयं गच्छति आसन्दे उपविशति च ।
(૩) भक्त: मन्दिरम् गच्छति पूजास्थाने उपविशति च ।
ઉત્તર: भक्त: मन्दिरं गच्छति पूजास्थाने उपविशति च ।
(૪) सिंहः वनम् गच्छति वृक्षतले उपविशति च ।
ઉત્તર: सिंहः वनं गच्छति वृक्षतले उपविशति च ।