chapter 7
ધોરણ 7 | విષય: Science
| કૉલમ-I | કૉલમ-II |
|---|---|
| (a) પર્ણરંધ્ર | (ii) બાષ્પોત્સર્જન |
| (b) જલવાહક પેશી | (iv) પાણીનું વહન |
| (c) મૂળરોમ | (i) પાણીનું શોષણ |
| (d) અન્નવાહક પેશી | (iii) ખોરાકનું વહન |
(i) હૃદયમાંથી રુધિર શરીરના બધા ભાગો તરફ ધમનીઓ દ્વારા વહન પામે છે.
(ii) હિમોગ્લોબિન એ રક્તકણ (RBC) કોષોમાં હાજર હોય છે.
(iii) ધમની અને શિરાઓ રુધિરકેશિકાઓ ના જાળા સ્વરૂપે જોડાયેલ હોય છે.
(iv) હૃદયનું લયબદ્ધ સંકોચન અને વિકોચન એ હૃદયના ધબકારા (Heartbeat) કહેવાય છે.
(v) મનુષ્યમાં યુરિયા એ મુખ્ય ઉત્સર્ગ દ્રવ્ય છે.
(vi) પરસેવો એ પાણી અને ક્ષાર ધરાવે છે.
(vii) મૂત્રપિંડ એ પ્રવાહી સ્વરૂપે શરીરના કચરાનો નિકાલ કરે છે જેને મૂત્ર (Urine) કહે છે.
(viii) ઉસ્વેદન ખેંચાણ બાષ્પોત્સર્જન દ્વારા રચાય છે જેથી પાણી ખૂબ જ ઊંચાઈ સુધી ઉપર જઈ શકે છે.
(a) વનસ્પતિમાં પાણી ...... દ્વારા વહન પામે છે. 👉 (i) જલવાહક પેશી
(b) વનસ્પતિને ...... રાખીને પાણીનું શોષણ વધારી શકાય છે. 👉 (iii) પંખા નીચે (કારણ કે પંખા નીચે બાષ્પોત્સર્જનનો દર વધે છે, જેથી ઉસ્વેદન ખેંચાણ બળ વધુ ઉત્પન્ન થાય છે).
ઉત્તર:
સજીવોને જીવંત રહેવા માટે ખોરાક, પાણી અને ઓક્સિજનની જરૂર હોય છે, જે શરીરના દરેક કોષ સુધી પહોંચાડવા જરૂરી છે.
કોષોમાં થતી જૈવિક ક્રિયાઓ દરમિયાન ઉત્પન્ન થતા ઝેરી ઉત્સર્ગ દ્રવ્યોનો શરીરમાંથી નિકાલ કરવો જરૂરી છે.
જો ઘટકોનું વહન ન થાય, તો કોષોને પોષણ અને ઓક્સિજન ન મળે તથા ઝેરી દ્રવ્યો ભેગા થવાથી સજીવનું મૃત્યુ થઈ શકે છે.
ઉત્તર: વનસ્પતિના પર્ણની સપાટી પર આવેલા સૂક્ષ્મ છિદ્રોને પર્ણરંધ્ર (Stomata) કહે છે.
પર્ણરંધ્રના બે મુખ્ય કાર્યો:
બાષ્પોત્સર્જન: વધારાના પાણીનો બાષ્પ સ્વરૂપે નિકાલ કરવો.
વાયુ વિનિમય: શ્વસન અને પ્રકાશસંશ્લેષણ માટે ઓક્સિજન અને કાર્બન ડાયોક્સાઇડ વાયુઓની આપ-લે કરવી.
ઉત્તર: હા, વનસ્પતિમાં બાષ્પોત્સર્જન ખૂબ જ મહત્વનું છે:
તે ઉસ્વેદન ખેંચાણ (Suction Pull) ઉત્પન્ન કરે છે, જેથી જમીનમાંથી શોષાયેલું પાણી અને ખનીજક્ષારો ખૂબ ઊંચા વૃક્ષોના ટોચના ભાગો સુધી પહોંચી શકે છે.
તે વનસ્પતિને ગરમીથી બચાવીને ઠંડક આપે છે.
ઉત્તર: રુધિર મુખ્યત્વે ચાર ઘટકોનું બનેલું છે:
રુધિરરસ (Plasma): પ્રવાહી ભાગ.
રક્તકણો (RBC): ઓક્સિજનનું વહન કરે છે (હિમોગ્લોબિન ધરાવે છે).
શ્વેતકણો (WBC): રોગો સામે રક્ષણ આપે છે અને જંતુઓ સામે લડે છે.
ત્રાકકણો (Platelets): રુધિર ગંઠાઈ જવામાં મદદ કરે છે.
ઉત્તર:
રુધિર શરીરના તમામ કોષો સુધી ખોરાકના પાચિત ઘટકો અને ઓક્સિજન પહોંચાડે છે.
તે કોષોમાં ઉત્પન્ન થતા કાર્બન ડાયોક્સાઇડ અને અન્ય ઉત્સર્ગ (નકામા) દ્રવ્યોને નિકાલ માટે યોગ્ય અંગો (ફેફસાં, મૂત્રપિંડ) સુધી લાવે છે. તેથી શરીરના દરેક ભાગને રુધિરની જરૂર રહે છે.
ઉત્તર: હૃદય એ શરીરનું સતત ધબકતું પંપ તરીકેનું કાર્ય કરતું અંગ છે:
હૃદયનો ડાબો ભાગ ફેફસાંમાંથી આવેલું ઓક્સિજનયુક્ત રુધિર મેળવે છે અને તેને ધમનીઓ દ્વારા આખા શરીરમાં પંપ કરીને મોકલે છે.
હૃદયનો જમણો ભાગ આખા શરીરમાંથી આવતું કાર્બન ડાયોક્સાઇડયુક્ત રુધિર એકઠું કરે છે અને તેને શુદ્ધ થવા માટે ફુપ્ફુસીય ધમની દ્વારા ફેફસાંમાં મોકલે છે.
હૃદયના ચાર ખંડો અને વચ્ચેનો પડદો ઓક્સિજનયુક્ત અને કાર્બન ડાયોક્સાઇડયુક્ત રુધિરને ભેગું થવા દેતો નથી.
આકૃતિ દોરવા માટે નીચે મુજબના અંગો દર્શાવવા:
મૂત્રપિંડ (Kidneys) - બે વાલ આકારના અંગો.
મૂત્રવાહિની (Ureters) - મૂત્રપિંડમાંથી નીકળતી બે નળીઓ.
મૂત્રાશય (Urinary Bladder) - મૂત્રનો સંગ્રહ કરતી થેલી.
મૂત્રમાર્ગ અને મૂત્રછિદ્ર (Urethra) - નીચેનો નિકાલ માટેનો માર્ગ.
