ધોરણ 7 | విષય: SocialScience
ઉત્તર: ભારત જેવા દેશોમાં ઉનાળાની ઋતુમાં નૈઋત્ય (દક્ષિણ-પશ્ચિમ) દિશામાંથી વાતા મોસમી પવનોને નૈઋત્યના પવનો કહે છે.
સમ આબોહવા ધરાવતા ખંડોના મધ્ય ભાગમાં સમશીતોષ્ણ ઘાસનાં મેદાનો આવેલાં છે.
અહીં ટૂંકું અને પૌષ્ટિક ઘાસ થાય છે.
આ પ્રદેશમાં જંગલી ભેંસ, બાયસન અને કાળિયાર જેવાં પ્રાણીઓ જોવા મળે છે.
ગુજરાતમાં ભાવનગરના વેળાવદર અને કચ્છના બન્ની વિસ્તારમાં આ પ્રકારનું ઘાસ જોવા મળે છે.
આ જંગલો ભૂમધ્ય સાગર નજીકના પ્રદેશોમાં એટલે કે મોટા ભાગના યુરોપ, આફ્રિકા અને એશિયા ખંડમાં જોવા મળે છે.
આ પ્રદેશની આબોહવા ઉનાળામાં ગરમ-શુષ્ક અને શિયાળામાં ઠંડી તથા ભેજવાળી હોય છે.
આ જંગલોમાં મુખ્યત્વે ખટાશવાળાં ફળોની વનસ્પતિઓ જેવી કે સંતરા, અંજીર, ઑલિવ (જૈતુન) અને દ્રાક્ષ જોવા મળે છે.
ક્ષોભ-સીમાથી ઉપર આશરે ૫૦ કિમીની ઊંચાઈ સુધીના વાતાવરણના સ્તરને સમતાપ આવરણ કહે છે.
આ આવરણમાં ઋતુઓ, વાદળ, વરસાદ કે ચક્રવાત જોવા મળતા નથી; અહીં હવા ખૂબ જ સ્વચ્છ અને પાતળી હોવાથી જેટ વિમાનો ઝડપથી અને ઓછા અવરોધ સાથે ઊડી શકે છે.
તેમાં આશરે ૧૫ થી ૩૫ કિમીની ઊંચાઈએ ઑઝોન વાયુનું પ્રમાણ વધુ હોય છે, જે સૂર્યના અત્યંત ગરમ પારજાંબલી કિરણોનું શોષણ કરે છે.
પૃથ્વીની આસપાસ હવાનો વિશાળ જથ્થો પોતાના વજન પ્રમાણે પૃથ્વીસપાટી પર દબાણ કરે છે, જેને વાતાવરણનું દબાણ કહે છે.
સમુદ્રસપાટી પર વાતાવરણનું દબાણ સૌથી વધારે હોય છે અને ઊંચાઈ તરફ જતાં દબાણ ઘટતું જાય છે.
વધુ તાપમાનવાળા પ્રદેશમાં હવા ગરમ થઈને ઉપર જતાં હલકું દબાણ રચાય છે, જ્યારે ઓછા તાપમાનવાળા પ્રદેશમાં હવા ઠંડી હોવાથી ભારે દબાણ રચાય છે.
ઉત્તર:
આબોહવા: સામાન્ય રીતે કોઈ પ્રદેશની ૩૫ કે તેથી વધુ વર્ષોની સરેરાશ હવામાનની સ્થિતિને આબોહવા કહે છે.
માનવજીવન પર અસરો:
ખોરાક: પ્રદેશના ખેતીપાકો મુજબ લોકોનો ખોરાક નક્કી થાય છે; દા.ત., મેદાની પ્રદેશના લોકો ખોરાકમાં ઘઉં અને પર્વતીય પ્રદેશના લોકો મકાઈ લે છે.
પોશાક: વધુ ઠંડીવાળા પ્રદેશમાં (દા.ત., લદાખ) લોકો ગરમ ઊની વસ્ત્રો અને ગરમ આબોહવાવાળા પ્રદેશમાં (દા.ત., દક્ષિણ ભારત) લોકો સુતરાઉ તથા ખુલ્લાં વસ્ત્રો પહેરે છે.
રહેઠાણ: વધુ વરસાદવાળા ક્ષેત્રોમાં ઘરના છાપરાં તીવ્ર ઢોળાવવાળા અને ઓછા વરસાદવાળા ક્ષેત્રોમાં સપાટ છાપરાવાળાં મકાનો હોય છે.
કાર્યક્ષમતા: ગરમ-ભેજવાળી આબોહવાવાળા પ્રદેશના લોકો સ્વભાવે આળસુ હોય છે, જ્યારે સમશીતોષ્ણ કટિબંધના લોકોની કાર્યક્ષમતા વધુ હોય છે.
ઉત્તર:
આ જંગલોને ઉષ્ણકટિબંધીય વરસાદી જંગલો પણ કહે છે, જે વિષુવવૃત્ત અને ઉષ્ણકટિબંધના પ્રદેશોમાં આવેલાં છે.
આ પ્રદેશમાં આખું વર્ષ ગરમ અને ભારે વરસાદવાળી ભેજયુક્ત આબોહવા હોય છે.
આ જંગલોના વૃક્ષોના પાંદડાં એકસાથે ક્યારેય ખરતા નથી, તેથી તે બારેય માસ લીલાં રહે છે.
આ જંગલોમાં મુખ્યત્વે રોઝવુડ, અબનૂસ અને મહોગની જેવાં વૃક્ષો થાય છે.
ભારતમાં અંદમાન અને નિકોબાર દ્વીપસમૂહમાં આ પ્રકારનાં જંગલો આવેલાં છે.
(1) રેડિયો-તરંગોનું પરાવર્તન આયનાવરણ (ઉષ્માવરણ) ને આભારી છે.
(2) પશ્મિનો બકરી કશ્મીર માં જોવા મળે છે.
(3) ધ્રુવો તરફથી ધ્રુવવૃત્તો તરફ વાતા ધ્રુવીય પવનો ઠંડા હોય છે.