ધોરણ 7 | విષય: SocialScience
(1) વિશ્વની સૌથી મોટી લોકશાહી ધરાવતો દેશ ભારત છે.
(2) દેશનું સંચાલન કરવા માટેની માર્ગદર્શિકા બંધારણ કહેવાય.
(3) ભારતનું બંધારણ વિશ્વનું સૌથી મોટું લેખિત બંધારણ છે.
ઉત્તર: ભારતના બંધારણમાં નીચે મુજબની બાબતોમાં સમાનતાનો અધિકાર આપવામાં આવ્યો છે:
કાયદા સમક્ષ સમાનતા અને કાયદાનું સમાન રક્ષણ.
ભિન્ન-ભિન્ન ધર્મની વ્યક્તિઓમાં સમાનતા.
ભાષા કે બોલીને આધારે સમાનતા.
લિંગ આધારિત (સ્ત્રી-પુરુષ) સમાનતા.
શિક્ષણ મેળવવામાં સમાનતા.
વિચારોની અભિવ્યક્તિમાં સમાનતા.
વ્યક્તિગત વિકાસ અને ધંધા-રોજગારમાં સમાન તક.
મહત્ત્વ: ભારત વિશ્વની સૌથી મોટી લોકશાહી ધરાવતો દેશ છે. દેશના સુચારુ સંચાલન માટે બંધારણમાં સૌને સમાનતાનો અધિકાર આપવામાં આવ્યો છે.
સિદ્ધાંત: સમાનતા એટલે ‘સૌ સમાન, સૌને સન્માન’. કાયદા સમક્ષ સૌ સમાન છે અને સૌને કાયદાનું સમાન રક્ષણ મળે છે.
વિવિધ ક્ષેત્રોમાં સમાનતા: ધર્મ, ભાષા, જાતિ, લિંગ કે આર્થિક સ્થિતિના ભેદભાવ વિના દરેક નાગરિકને શિક્ષણ, રોજગારી અને વિચારો રજૂ કરવાની સમાન તક પૂરી પાડવામાં આવે છે.
સામાજિક સમરસતા: જો સમાજમાં દયાભાવ કે ભેદભાવ દેખાય તો સમાનતાનો ભંગ થાય છે. સ્વમાન જાળવવા અને દેશના વિકાસ માટે લોકશાહીમાં સમાનતા અતિ આવશ્યક છે.
લોકશાહીનો પાયો: લોકશાહી સરકારની રચના લોકોના મતદાન દ્વારા થાય છે. ગ્રામપંચાયતથી લઈને સંસદ સુધીની ચૂંટણીઓ મતાધિકાર દ્વારા યોજાય છે.
સમાન અધિકાર: ૧૮ વર્ષ કે તેથી વધુ વયના દરેક ભારતીય નાગરિકને ધર્મ, જાતિ, ભાષા કે લિંગના ભેદભાવ વિના એક મત આપવાનો સમાન અધિકાર છે.
ચૂંટણીપંચની ભૂમિકા: કોઈ ધાક, ધમકી કે ડર વગર મતદારો મતદાન કરી શકે તે માટે ચૂંટણીપંચ તટસ્થ વ્યવસ્થા કરે છે. મહિલાઓ અને દિવ્યાંગો માટે વિશેષ સુવિધાઓ ઊભી કરવામાં આવે છે.
મફત અને ફરજિયાત શિક્ષણ: ભારતના બંધારણ મુજબ ૬ થી ૧૪ વર્ષ સુધીના તમામ બાળકોને મફત, ફરજિયાત અને સાર્વત્રિક શિક્ષણ મેળવવાનો મૂળભૂત અધિકાર છે.
બાળમજૂરી એ ગુનો: ૧૪ વર્ષથી નાની ઉંમરના બાળકને કામ પર રાખવું કે મજૂરી કરાવવી એ બાળઅધિકારનો ભંગ અને કાયદાકીય ગુનો છે.
શોષણ સામે રક્ષણ: બાળમજૂરીથી બાળકોના ભણવાના અને વિકાસ પામવાના હક છીનવાઈ જાય છે. ઓછું મહેનતાણું આપીને અપાતા આ અન્યાય અને શોષણ સામે કડક કાયદાકીય જોગવાઈઓ કરવામાં આવી છે.