ધોરણ 7 | విષય: SocialScience
(1) ગુજરાતની વિધાનસભામાં સભ્યસંખ્યા 182 છે.
(2) રાજ્યની ધારાસભાના ઉપલા ગૃહને વિધાનપરિષદ કહે છે.
(3) ગુજરાતની વિધાનસભા ભવનનું નામ વિઠ્ઠલભાઈ પટેલ વિધાનસભા ભવન છે.
(4) વિધાનસભાની ચૂંટણી દર પાંચ (5) વર્ષે થાય છે.
(5) દર્દીને તાત્કાલિક સેવા મળે તે માટે ગુજરાતમાં 108 (અથવા ખિલખિલાટ) યોજના છે
(1) મુખ્યમંત્રી અમૃતમ્ (મા) યોજના કેન્દ્ર સરકાર ચલાવે છે. — ખોટું (રાજ્ય સરકાર ચલાવે છે)
(2) દિલ્લી રાજ્ય એક રાષ્ટ્રીય રાજધાની પ્રદેશ છે. — ખરું
(3) વિધાનસભાને નીચલું ગૃહ પણ કહેવાય છે. — ખરું
(4) ઉત્તરપ્રદેશમાં વિધાનપરિષદ છે. — ખરું
(5) વિધાનસભા કાયમી ગૃહ છે. — ખોટું (વિધાનસભા કાયમી ગૃહ નથી, તેની મુદ્દત 5 વર્ષની હોય છે)
ઉત્તર: વિધાનસભામાં પસાર થયેલા ખરડા પર રાજ્યપાલ સહી કરે છે ત્યારે ખરડો કાયદો બને છે.
મુખ્યમંત્રી અને મંત્રીમંડળની નિમણૂક: તેઓ વિધાનસભાના બહુમતી પક્ષના નેતાની મુખ્યમંત્રી તરીકે અને તેમની સલાહથી મંત્રીમંડળના મંત્રીઓની નિમણૂક કરે છે.
ધારાસભા સંબંધી કાર્યો: તેઓ વિધાનસભાની બેઠકો બોલાવે છે, જરૂર પડે વિધાનસભાને વિખેરી નાખવાની સત્તા ધરાવે છે તથા વટહુકમ બહાર પાડી શકે છે.
ખરડાને કાયદાનું સ્વરૂપ આપવું: વિધાનસભાએ પસાર કરેલા ખરડા પર સહી કરીને કાયદો બનાવે છે.
અન્ય મહત્વની નિમણૂકો: તેઓ રાજ્યના એડ્વોકેટ જનરલ અને જાહેર સેવા આયોગના અધ્યક્ષની નિમણૂક કરે છે.
સુવિધાઓ: રાજ્યમાં જાહેર આરોગ્ય કેન્દ્રો (PHC), પેટા આરોગ્ય કેન્દ્રો, સિવિલ હોસ્પિટલો અને તાત્કાલિક સેવા માટે ૧૦૮ ની સુવિધા ઉપલબ્ધ કરાવાય છે.
આરોગ્ય કાર્યક્રમો: બાળકો માટે રસીકરણ, સ્વચ્છતા અભિયાન, પીવાનું શુદ્ધ પાણી અને કુટુંબ કલ્યાણના કાર્યક્રમો યોજવામાં આવે છે.
નિયંત્રણ: નશીલી દવાઓ પર નિયંત્રણ, ખાદ્યપદાર્થોમાં ભેળસેળ અટકાવવી અને જીવલેણ રોગો (જેમ કે મલેરિયા, ક્ષય, કેન્સર) સામે રક્ષણાત્મક પગલાં લેવામાં આવે છે.
મંત્રીમંડળનું સંચાલન: તેઓ મંત્રીમંડળની બેઠકો બોલાવે છે, દરેક મંત્રીના કામ પર દેખરેખ રાખે છે અને જરૂર પડે માર્ગદર્શન આપે છે.
ખાતાઓની વહેંચણી: તેઓ મંત્રીઓને વહીવટી ખાતાઓની વહેંચણી કરે છે અને જરૂર જણાય તો મંત્રીમંડળની પુનઃરચના કરે છે.
અંદાજપત્ર અને નિર્ણયો: વિધાનસભામાં નાણામંત્રી પાસે અંદાજપત્ર રજૂ કરાવે છે અને મંત્રીમંડળના નિર્ણયોની જાણકારી રાજ્યપાલને આપે છે.
લોકકલ્યાણ: તેઓ રાજ્યના નાગરિકોના વિકાસ અને સુખાકારી માટે નીતિઓના ઉદ્ઘોષક અને સુકાની તરીકે સતત કાર્યશીલ રહે છે.
સભ્યસંખ્યા: બંધારણ મુજબ વિધાનસભામાં સભ્યોની સંખ્યા ૬૦ થી ઓછી અને ૫૦૦ થી વધુ હોઈ શકતી નથી. ગુજરાતમાં કુલ ૧૮૨ બેઠકો છે.
ચૂંટણી: રાજ્યને જુદા જુદા મતવિભાગોમાં વહેંચવામાં આવે છે અને દરેક વિસ્તારમાંથી ૧૮ વર્ષથી ઉપરના નાગરિકો દ્વારા ગુપ્ત મતદાનથી દર ૫ વર્ષે ધારાસભ્ય (MLA) ચૂંટાય છે.
મુદ્દત: વિધાનસભા એ કાયમી ગૃહ નથી, તેની મુદ્દત ૫ વર્ષની હોય છે.
અધ્યક્ષની પસંદગી: ચૂંટાયેલા ધારાસભ્યો પોતાનામાંથી ગૃહના સરળ સંચાલન માટે અધ્યક્ષ (સ્પીકર) અને ઉપાધ્યક્ષને ચૂંટે છે.
ઉત્તર:
૧. રાજ્યમાં કાયદો, શાંતિ અને વ્યવસ્થા જાળવવાનું કાર્ય કરે છે.
૨. નાગરિકો માટે વીજળી, પીવાનું પાણી, રસ્તા અને વાહનવ્યવહાર જેવી પાયાની સુવિધાઓ પૂરી પાડે છે.
૩. સસ્તા અનાજની દુકાનો મારફતે ખાદ્યસામગ્રીનું વિતરણ કરે છે.
૪. કુદરતી આપત્તિઓ (પૂર, વાવાઝોડું, દુષ્કાળ) વખતે લોકોને જરૂરી રાહત અને સહાય પૂરી પાડે છે.
ઉત્તર:
૧. ગરીબ અને જરૂરિયાતમંદ નાગરિકો માટે ‘મુખ્યમંત્રી અમૃતમ્ (મા)’ અને આયુષ્માન ભારત જેવી યોજનાઓ ચલાવે છે.
૨. બાળકોને ઓરી, પોલિયો અને અછબડા જેવી રસીઓ મુકાવવાના કાર્યક્રમો યોજે છે.
૩. સસ્તા દરે દવાઓ પૂરી પાડવા જનઔષધિ કેન્દ્રો ચલાવે છે અને તાત્કાલિક સારવાર માટે ૧૦૮ અને ખિલખિલાટ વાહનની સેવાઓ આપે છે.
૪. દારૂબંધી અને ખાદ્યપદાર્થોમાં થતી ભેળસેળ અટકાવવા કડક નિયંત્રણો મૂકે છે.
ઉત્તર:
૧. તે ભારતનો નાગરિક હોવો જોઈએ.
૨. તેની ઉંમર ૨૫ વર્ષ કે તેથી વધુ હોવી જોઈએ.
૩. તે સરકારી સંસ્થામાં સવેતન હોદ્દો ધરાવતો હોવો જોઈએ નહીં.
૪. તે વ્યક્તિ નાદાર, અસ્થિર મગજની કે સજા પામેલ ગુનેગાર હોવી જોઈએ નહીં.
ઉત્તર:
રાજ્યની કારોબારીમાં રાજ્યપાલ, મુખ્યમંત્રી, મંત્રીમંડળ અને વહીવટી અધિકારીઓનો સમાવેશ થાય છે.
વિધાનસભાની ચૂંટણીમાં બહુમતી મેળવનાર પક્ષના નેતાને રાજ્યપાલ મુખ્યમંત્રી તરીકે નીમે છે અને મુખ્યમંત્રીની સલાહથી મંત્રીમંડળના અન્ય પ્રધાનોની નિમણૂક કરવામાં આવે છે.
મંત્રીઓને ‘રાજકીય કારોબારી’ અને અધિકારીઓને ‘વહીવટી કારોબારી’ કહેવામાં આવે છે.
ઉત્તર:
૧. વિધાનસભાએ ઘડેલા કાયદાઓનો અમલ કરાવવો અને રાજ્યમાં શાંતિ-વ્યવસ્થા જાળવવી.
૨. રાજ્યના નાગરિકોની ગરીબી અને બેકારી દૂર કરવા વિવિધ આયોજનો તૈયાર કરવા.
૩. શિક્ષણ, આરોગ્ય, વાહનવ્યવહાર અને વીજળી જેવી જાહેર સેવાઓ પૂરી પાડવી.
૪. નાગરિકોને જીવનજરૂરી ચીજવસ્તુઓ સરળતાથી મળી રહે તે મુજબનો વહીવટ ચલાવવો.