ધોરણ 7 | విષય: SocialScience
(1) મિત્રને શુભેચ્છા આપવા ગ્રીટિંગકાર્ડ / પોઈન્ટ્સ અથવા પોસ્ટકાર્ડ નો ઉપયોગ થાય છે.
(2) ભારતમાં ટેલિગ્રામની શરૂઆત ઈ.સ. ૧૮૫૦ (1850) માં થઈ હતી.
(3) રેડિયો શ્રાવ્ય પ્રકારનું માધ્યમ છે.
(4) મનોરંજન માટેનું લોકપ્રિય દૃશ્ય-શ્રાવ્ય સાધન સિનેમા (અથવા ટેલિવિઝન) છે.
(5) પૃથ્વીના પેટાળમાં રહેલાં ખનીજોની માહિતી મેળવવા કૃત્રિમ ઉપગ્રહ (સેટેલાઇટ) ખૂબ જ ઉપયોગી માધ્યમ છે.
(1) રક્ષાબંધનની રાખડી આંતરદેશીય પત્ર દ્વારા મોકલી શકાય છે. — ખોટું (રાખડી પરબીડિયાં કે પાર્સલ દ્વારા મોકલાય છે)
(2) ખોરાક માનવીની પ્રાથમિક જરૂરિયાત છે. — ખરું
(3) વોકીટોકીનો ઉપયોગ પોલીસ કરે છે. — ખરું
(4) જાહેરાતમાં આવતી બધી જ વસ્તુઓ ગુણવત્તાવાળી હોય છે. — ખોટું
(5) મોબાઇલ ફોન સંચાર-માધ્યમનું ઉત્તમ સાધન છે. — ખરું
ઉત્તર:
૧. વસ્તુની છાપેલી કિંમત જાણી શકાય છે.
૨. વસ્તુની ગુણવત્તા અને સામાન્ય માહિતી ગ્રાહક/વ્યક્તિ સુધી સારી રીતે પહોંચાડી શકાય છે.
નાણાંનો વ્યય: જાહેરાત પાછળ ખૂબ જ ખર્ચ થાય છે, જેનું આર્થિક ભારણ છેવટે ગ્રાહકે જ ભોગવવું પડે છે.
અપ્રમાણિકતા: જાહેરાત કરનાર વ્યક્તિ જે વસ્તુનો પ્રચાર કરે છે, તે પોતે વાપરતા ન હોય તેવું બનવાની શક્યતા રહે છે.
છેતરપિંડી: લોભામણી કે ખોટી જાહેરાતોના આધારે ખરીદી કરવાથી ગ્રાહકો ક્યારેક છેતરાઈ જાય છે.
દેખાદેખી અને ક્ષોભ: જાહેરાતો જોઈને દરેક વસ્તુ ખરીદી ન શકવાને લીધે કે વડીલો/બાળકોને ન અપાવી શકવાને લીધે મનમાં ક્ષોભ અનુભવાય છે અને સમાજમાં દેખાદેખીનું ચલણ વધે છે.
સંદેશાવ્યવહાર: કૃત્રિમ ઉપગ્રહ (સેટેલાઇટ) દ્વારા રોજબરોજના સમાચારો, હવામાનની જાણકારી અને વિવિધ કાર્યક્રમો ટીવી, કમ્પ્યૂટર અને મોબાઈલ સુધી સરળતાથી પહોંચે છે.
સંપત્તિ શોધવી: પૃથ્વીના પેટાળમાં છુપાયેલા પાણી અને ખનીજ ભંડાર વિશેની ચોક્કસ માહિતી મેળવી શકાય છે.
નેવિગેશન: પોતાના સ્થાનથી બીજા સ્થળ વચ્ચેનું અંતર અને રસ્તો જાણવા માટે ઉપયોગી બને છે.
સંરક્ષણ: દેશની સરહદો પર નિરીક્ષણ રાખવા અને સંરક્ષણ ક્ષેત્રે કૃત્રિમ ઉપગ્રહો ખૂબ જ મહત્ત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.
સંચાર સુવિધા: મોબાઈલ ફોન દ્વારા કોઈપણ સ્થળેથી બીજી વ્યક્તિ સાથે સીધી વાતચીત અને વિડિયો કોલ કરી શકાય છે.
વિવિધ સાધનોની સુવિધા: મોબાઈલમાં ઘડિયાળ, કેલ્ક્યુલેટર, કેલેન્ડર, ઓડિયો-વિડિયો પ્લેયર, ટોર્ચ, કેમેરા અને રેડિયો વગેરેની સુવિધાઓ એકસાથે મળે છે.
ઓનલાઇન સેવાઓ: ઇન્ટરનેટના ઉપયોગથી બસ, રેલવે અને સિનેમાની ટિકિટ બુક કરાવી શકાય છે તથા બેંકિંગ વ્યવહારો થઈ શકે છે.
માહિતી અને સંશોધન: ઇન્ટરનેટ, બ્રાઉઝર અને સોશિયલ મીડિયા એપના માધ્યમથી શિક્ષણ અને દુનિયાભરની તમામ માહિતી ક્ષણવારમાં મેળવી શકાય છે.
ઉત્તર:
લોકશાહીમાં સંચાર-માધ્યમો સરકાર દ્વારા કરાતા શિક્ષણ, આરોગ્ય અને લોકકલ્યાણના કાર્યોની માહિતી સામાન્ય નાગરિકો સુધી પહોંચાડે છે. તે સરકારની કામગીરીની ક્ષતિઓ અને વિરોધ પક્ષના વિચારો રજૂ કરે છે. વળી, નાગરિકોને મતદાનની પ્રક્રિયા વિશે જાગ્રત કરીને લોકશાહીને વધુ મજબૂત અને પરિપક્વ બનાવે છે.
ઉત્તર:
સંચાર-માધ્યમોનો ઉપયોગ વિવેકપૂર્ણ રીતે કરવો જોઈએ. પ્રદૂષણ, પાણીની સમસ્યા, બાળમજૂરી અને મહિલા અત્યાચાર જેવા વિષયો પર સકારાત્મક ચર્ચા માટે તેનો ઉપયોગ કરવો. મોબાઈલ કે ટીવીમાં અફવાઓ, હિંસક વિડિયો કે ખોટા મેસેજ પ્રસારિત ન કરવા તેમજ વિદ્યાર્થીઓએ અભ્યાસ બગડે નહીં તે રીતે ગેમ અને ઈન્ટરનેટનો મર્યાદિત ઉપયોગ કરવો.
ઉત્તર:
સિનેમા એ શિક્ષણ અને મનોરંજન આપતું લોકપ્રિય માધ્યમ છે. ફિલ્મો દ્વારા સમાજમાં ચાલતા કુરિવાજો, અંધશ્રદ્ધા, વહેમો અને અન્યાય સામે લડવાની પ્રેરણા મળે છે. તે લોકોની વિચારસરણી, રહેણીકરણી અને સંસ્કૃતિમાં હકારાત્મક પરિવર્તન લાવીને સામાજિક જાગૃતિ ફેલાવે છે.
ઉત્તર:
ટીવી એ આજનું સૌથી લોકપ્રિય દૃશ્ય-શ્રાવ્ય માધ્યમ છે. તેનાથી દેશ-વિદેશના સમાચારો, રમતગમતનું જીવંત પ્રસારણ (Live transmission), સિરિયલો અને મનોરંજક ફિલ્મો ઘરે બેઠા જોઈ શકાય છે. આ ઉપરાંત 'વંદે ગુજરાત' કે 'ડીડી જ્ઞાનદર્શન' જેવી ચેનલો દ્વારા પ્રાથમિકથી લઈને ઉચ્ચ શિક્ષણ, આરોગ્ય અને ખેતી વિષયક ઉપયોગી માહિતી મેળવી શકાય છે.