ધોરણ 8 | విષય: Gujarati
માળો, ગાળો → ટાળો, ફાળો, બાળો, કાળો
જોઈ, મ્હોર્યું → ધોઈ, ફોર્યું
ગાન, તાન → પાન, દાન, માન, શાન
વરસાદ, કંસાર → સાદ, અવાજ
સુંદરતા: શણગારી, મખમલિયા, અલબેલું, મંજરી, નવરંગી.
પ્રકૃતિ: વાયરો, આંગણું, પાધર, જીવતરનું ઝાડવું, પાંદ, લીલુડી ડાળો, દરિયો, વરસાદ, ચોમાસું, સરવર.
લાગણીઓ: ઉજાગરો, ગેલતી, સુગંધ, શ્વાસોના રંગ, તાન, લાગણી.
સાંજ → અંધારી સાંજ
વરસાદ → ધોધમાર વરસાદ
વાયરો → મખમલિયા વાયરો
ડાળો → લીલુડી ડાળો
તાન → અલબેલું તાન
ગાન → નવરંગી ગાન
માળો → પંખી, ઈંડાં, તણખલાં, વૃક્ષ.
દરિયો → મોજાં, પાણી, શંખલા, હોડી, કિનારો, ખારું પાણી.
વાયરો → પવન, સુગંધ, ઠંડક, સરસરાટ, પાંદડાં.
ચોમાસું → વરસાદ, વીજળી, વાદળ, હરિયાળી, ગડગડાટ, કાદવ.
વરસાદ: આકાશમાં વાદળ ઘેરાયા ને ધોધમાર વરસ્યો વરસાદ!
લીલુડી: જીવતરના વૃક્ષે ફૂટી આજે લીલુડી ડાળો!
મંજરી: વસંત આવતાં આંબા ડાળે મ્હોરી સુંદર મંજરી!
કંસાર: હરખના હેલે ઘરમાં સૌએ વહેંચ્યો મીઠો કંસાર!
અંધારી સાંજનો વાવી ઉજાગરો... (સંધ્યા)
→ અંધારી સંધ્યાનો વાવી ઉજાગરો બાર-બાર ગાઉ મેં બાંધ્યો છે માળો!
ફૂલોમાં શણગારી મખમલિયા વાયરે... (પુષ્પોમાં)
→ પુષ્પોમાં શણગારી મખમલિયા વાયરે તેર-તેર ગાઉનો રાખ્યો છે ગાળો!
આંગણામાં ગેલતી હળવી સુગંધ જોઈ... (મહેક)
→ આંગણામાં ગેલતી હળવી મહેક જોઈ...
પાધર થઈ મંજરીને મ્હોર્યું! ગામ આખું ફાગણ શું ફોર્યું! (મોર)
→ પાધર થઈ મોરને મ્હોર્યું! ગામ આખું ફાગણ શું ફોર્યું!
વરસે છે વાયરોને ધોધમાર ચોમાસું... (પવન)
→ વરસે છે પવન ને ધોધમાર ચોમાસું - ખાલીખમ સરવરમાં વાળો!
અંધારી સાંજનો → વાવી ઉજાગરો બાર-બાર ગાઉ મેં બાંધ્યો છે માળો!
દરિયામાં છલકાયાં છે → નવરંગી ગાન ને વાવણીએ ઢોળ્યો વરસાદ!
ફૂલોમાં શણગારી → મખમલિયા વાયરે તેર-તેર ગાઉનો રાખ્યો છે ગાળો!
વરસે છે વાયરો → ધોધમાર ચોમાસું – ખાલીખમ સરવરમાં વાળો!
પગલાંમાં પ્રગટેલું → અલબેલું તાન પછી લાગણીએ વહેંચ્યો કંસાર!
વસંત ઋતુનું આગમન થઈ રહ્યું છે, એવું કવિ શાના આધારે કહે છે?
ઉત્તર: કવિ ડાળીઓ પર ખીલેલાં ફૂલો, મલય પર્વત પરથી આવતા સુગંધી પવન અને આંબા પર મ્હોરેલી મંજરીના આધારે વસંતના આગમનની વાત કહે છે.
કવિ ફૂલો વિશે શું કહે છે?
ઉત્તર: કવિ ફૂલો વિશે કહે છે કે ફૂલો બીજું કંઈ નથી પણ વસંત ઋતુના જ સુંદર પગલાં છે.
મલય પર્વત ઉપરથી આવતા સુગંધીદાર પવન માટે કાવ્યમાં કયો શબ્દ વપરાયો છે?
ઉત્તર: કાવ્યમાં તેના માટે ‘મલયાનિલ’ (મલયાનિલોની પીંછી) શબ્દ વપરાયો છે.
આ કાવ્યમાં પ્રકૃતિનાં કયાં કયાં તત્ત્વોની વાત કહેવામાં આવી છે?
ઉત્તર: આ કાવ્યમાં ડાળીઓ, ફૂલો, મલયાનિલ (સુગંધી પવન), ચમન (બગીચો), મંજરી અને આંબા જેવાં પ્રકૃતિનાં તત્ત્વોની વાત કરવામાં આવી છે.
‘જીવતરનાં ઝાડવાં’ એટલે શું? કાવ્યના સંદર્ભે જણાવો.
ઉત્તર: ‘જીવતરનાં ઝાડવાં’ એટલે મનુષ્યનું ખુદનું જીવન. વરસાદ આવતાં જ જેમ સુકાઈ ગયેલા ઝાડમાં નવાં પાંદડાં અને લીલી ડાળીઓ ફૂટે છે, તેમ આશા અને મહેનતથી માનવ જીવન જીવંત બની ઊઠે છે.
આ કાવ્યમાંથી આપણને પ્રકૃતિ અને માનવજીવન વિશે શો સંદેશો મળે છે?
ઉત્તર: પ્રકૃતિ અને માનવજીવન એકબીજા સાથે ગાઢ રીતે જોડાયેલાં છે. સખત મહેનત અને પ્રતીક્ષા પછી જ્યારે વરસાદ કે સફળતા આવે છે ત્યારે જીવનમાં આનંદ અને ઉલ્લાસ છવાઈ જાય છે.
‘ગામ આખું ફાગણ શું ફોર્યું’ પંક્તિનો ભાવાર્થ જણાવો.
ઉત્તર: ફાગણ મહિનામાં જેમ પ્રકૃતિમાં ચારેય બાજુ સુગંધ અને રંગો પ્રસરી જાય છે, તેમ આખા ગામમાં ઉત્સાહ, ખુશી અને હરખની સુવાસ પ્રસરી ગઈ છે.
‘જીવતરના ઝાડવાને ફૂટ્યાં છે પાંદ અને ફૂટી છે લીલુડી ડાળો’ - આ કાવ્યપંક્તિ દ્વારા કવિ શું કહેવા માગે છે?
ઉત્તર: કવિ કહેવા માગે છે કે નિરાશા કે દુષ્કાળ જેવા કઠિન સમય પછી જ્યારે આશાનો વરસાદ વરસે છે ત્યારે માણસનું જીવન ફરીથી નવપલ્લવિત, તાજગીસભર અને ઉત્સાહથી ભરાઈ જાય છે.