ધોરણ 8 | విષય: Gujarati
1. આગ – ભડભડ
વાક્ય: સૂકા લાકડાં મળતાં જ ચૂલામાં આગ ભડભડ બળવા લાગી.
2. ઝાંઝર – રમઝમ
વાક્ય: નાની બાળકી પગમાં ઝાંઝર પહેરીને રમઝમ કરતી દોડી આવી.
3. પગલાં – પટપટ
વાક્ય: અંધારામાં ચોરના પગલાંનો પટપટ અવાજ સંભળાયો.
4. ઢોલ – ઢમઢમ
વાક્ય: લગ્નપ્રસંગમાં ઢોલ ઢમઢમ વાગવા લાગ્યો.
5. દાંત – કડકડ
વાક્ય: શિયાળાની ગુલાબી ઠંડીમાં છોકરાઓના દાંત કડકડ થવા લાગ્યા.
1. રાંમ રાંમ... ચ્યાં રેવું ?
માન્ય ભાષા: રામ રામ... ક્યાં રહેવું ?
2. હવે કરવું હું ?
માન્ય ભાષા: હવે શું કરવું ?
3. કુણ બા, આ ઘડીએ આંય ?
માન્ય ભાષા: કોણ બા, આ સમયે અહીં ?
4. ગામથી ખેતર સેટું સે.
માન્ય ભાષા: ગામથી ખેતર દૂર છે.
5. રોટલો સાબડીમાં મેલો.
માન્ય ભાષા: રોટલો છાબડીમાં (ટોપલીમાં) મૂકો.
6. આ એકમમાં ‘છ’ ને સ્થાને ‘સ’ અને ‘સ’ ને સ્થાને ‘હ’ હોય તેવાં વાક્યો શોધો અને માન્ય ભાષામાં લખો.
લોકબોલીનું વાક્ય: મલક ઉજળો સે અને આજે તમે હાચી હાવજડી જેવું કામ કર્યું સે.
માન્ય ભાષા: પ્રદેશ ઉજળો છે અને આજે તમે સાચી સિંહણ જેવું કામ કર્યું છે.
7. તમે આ પ્રકારના ત્રણ વાક્યો લોકબોલી અને માન્ય ભાષામાં લખો.
વાક્ય 1 (લોકબોલી): આ હંધુય ઠીક તોય આપણે એમના દાબમાં રે'વું પડે સે.
(માન્ય ભાષા): આ બધુંય ઠીક તોય આપણે એમના દબાણમાં રહેવું પડે છે.
વાક્ય 2 (લોકબોલી): તમારો ગઢ તૈયા૨ સે; જોવા માટે સીમાડે પધારો.
(માન્ય ભાષા): તમારો ગઢ તૈયાર છે; જોવા માટે સીમાડે પધારો.
વાક્ય 3 (લોકબોલી): એક ચકલુંય વાવમાં પગ નહીં મૂકી શકે, પછી તમારે ચણતરનો ગઢ શું કરવો સે ?
(માન્ય ભાષા): એક ચકલી પણ વાવમાં પગ નહીં મૂકી શકે, પછી તમારે ચણતરનો ગઢ શું કરવો છે?
[✓] ઝીણી આંખ
[✓] શૌર્યના સ્વામી
[✓] પ્રજાની સલામતીની ચિંતા
[ ] ખેડૂતને બંદી બનાવવાનો પ્રયત્ન (આ વિગત પાડોશી રાજના સિપાઈઓની છે)
[✓] કારભારી સાથે ખેતર પહોંચ્યા.
[ ] સિપાઈઓને ખેડૂતો પાસે મોકલ્યા. (ખોટું)
[✓] મહિલાઓનું સન્માન કર્યું.
1. ગઢ બનવા અંગેની ચિંતા ➔ રાજા
2. ગઢ બનાવવાનું વચન ➔ પ્રજા
3. રાજા માટે માન ➔ પ્રજા
4. દુકાળ વખતે વેરો માફ કરો ➔ રાજા
5. ઉચાટ દૂર કરવાની જવાબદારીની સમજ ➔ પ્રજા
| ઘટના | રાજા | પ્રજા |
|---|---|---|
| (1) ખેડૂતને બંદી બનાવવાનો પ્રયત્ન | રાણા કારભારી સાથે ખેતરે પહોંચ્યા અને બહાદુર મહિલાઓને સોનાની વીંટી આપી બિરદાવી. | ખેતરમાં ચાર વાઢતી ચાર મહિલાઓએ દાતરડાં ઉગામીને સિપાઈઓને ભગાડી દીધા. |
| (2) ડાયરા સમયે રજૂ કરેલી ચિંતા | રાણાએ પાડોશી રાજ્યોના ભય અને પ્રજાની સલામતીની ચિંતા ડાયરા સમક્ષ મૂકી. | ગરાસદાર ઠાકોરો અને રાજપૂતોએ એક અવાજે હોંકારો દઈને કહ્યું, 'અમે બેઠા છીએ, જોઈ લેશું.' |
| (3) વાવના રક્ષણ માટે ઉપાય | રાણાએ વાવ નગરની ફરતે એક મજબૂત ચણતરનો ગઢ બનાવવાની દરખાસ્ત મૂકી. | પ્રજાએ ચણતરના ગઢના બદલે પોતે જ શસ્ત્રો સાથે 'જીવતો ગઢ' બનીને ઊભા રહેવાનો નિર્ણય કર્યો. |
| (4) ગઢની ચિંતા | રાણા મનમાં ને મનમાં વિચારે છે કે ઈંટો, પથ્થર વગર ગઢ કેવી રીતે બનશે ? | અઢારે વરણના લોકો અને શૂરવીર પુરુષો-મહિલાઓ સીમાડે હથિયારો સાથે કતારબદ્ધ ગોઠવાઈ ગયા. |
ઉદા. વાવના રાણા ઊંઘી શકતા નથી – વાવના રાણાની આંખમાં જરાય નિંદર નથી.
1. પોતે શક્તિશાળી હોવાથી એમને કોઈ બીક નથી.
➔ પાઠનું વાક્ય: પોતે તો પ્રબળ શૌર્યના સ્વામી એટલે આ એમનો વ્યક્તિગત ડર કે ગભરાટ નથી.
2. વાવની સીમમાં બનેલી ઘટનાથી તેઓ ચિંતાતુર હતા.
➔ પાઠનું વાક્ય: વાવના સીમાડે ખેતરમાં બનેલી આજની ઘટના એમની ઊંઘ ઉડાડવા પૂરતી છે.
3. ઊગતા સૂર્યનો પ્રકાશ રાજગઢ પર પથરાય છે.
➔ પાઠનું વાક્ય: ભગવાન સૂરજ નારાયણનાં કુમળાં કિરણ રાજગઢની અટારીયુંમાં પ્રવેશ કરે છે.
4. પાડોશી રાષ્ટ્રો આપણને શાંતિથી રહેવા દે તેમ નથી.
➔ પાઠનું વાક્ય: આપણી પાડોશમાં આવેલાં રજવાડાં આપણને નિરાંત કરવા દે એમ નથી.
5. હવે વાવમાં કોઈને પણ પ્રવેશવાની હિંમત નથી.
➔ પાઠનું વાક્ય: અમારી લાશો ઉપર થઈને કોઈ રજવાડું તો શું - એક ચકલુંય વાવમાં પગ નહીં મૂકી શકે.
ઝવેરચંદ મેઘાણીની લોકકથા: ‘ચારણ કન્યા’
ગીરના જંગલમાં એક ચારણનું નેસડું (ઝૂંપડું) હતું. ત્યાં ચૌદ વર્ષની એક ચારણ કન્યા રહેતી હતી, જેનું નામ હીરબાઈ હતું. એક દિવસ અંધારું થતાં જ એક મોટો સિંહ નેસડામાં ઘૂસી આવ્યો અને વાછરડા પર હુમલો કર્યો. વાછરડાનો અવાજ સાંભળી ચૌદ વર્ષની આ નાની કન્યા હાથમાં માત્ર એક લાકડી લઈને સિંહની સામે ધસી ગઈ. તેણે સિંહને પડકાર્યો અને લાકડી ફટકારી. એક નાની કન્યાનું આવું રૌદ્ર અને બહાદુરીભર્યું રૂપ જોઈને જંગલનો રાજા સિંહ પણ પૂંછડી દબાવીને ભાગી ગયો. આ લોકકથા આપણને સાચી ખુમારી અને વીરતાના દર્શન કરાવે છે.
ઝવેરચંદ મેઘાણીની લોકકથા: ‘ચારણ કન્યા’
ગીરના જંગલમાં એક ચારણનું નેસડું (ઝૂંપડું) હતું. ત્યાં ચૌદ વર્ષની એક ચારણ કન્યા રહેતી હતી, જેનું નામ હીરબાઈ હતું. એક દિવસ અંધારું થતાં જ એક મોટો સિંહ નેસડામાં ઘૂસી આવ્યો અને વાછરડા પર હુમલો કર્યો. વાછરડાનો અવાજ સાંભળી ચૌદ વર્ષની આ નાની કન્યા હાથમાં માત્ર એક લાકડી લઈને સિંહની સામે ધસી ગઈ. તેણે સિંહને પડકાર્યો અને લાકડી ફટકારી. એક નાની કન્યાનું આવું રૌદ્ર અને બહાદુરીભર્યું રૂપ જોઈને જંગલનો રાજા સિંહ પણ પૂંછડી દબાવીને ભાગી ગયો. આ લોકકથા આપણને સાચી ખુમારી અને વીરતાના દર્શન કરાવે છે.