ધોરણ 8 | విષય: Gujarati
રૂઢિપ્રયોગના અર્થ અને બદલાયેલ ફકરો:
શૂળ ભોંકાતું હોય તેવું દરદ ઊપડવું → વ્યગ્ર બની જવું / ચિંતા-પીડા થવી
દશા સમજાઈ જવી → વાસ્તવિકતાનું ભાન થવું
દિવસો પસાર કરવા → દિવસો નિર્મૂળ કરવા/કાઢવા
સારું ન લાગવું → અડવું લાગવું
રાહ જોવી → વાટ જોવી
દુઃખ હળવું થવું → છાતી પરનો પથ્થર હટી જવો
ફકરો:
કોમલ સાઇકલ પરથી પડી. તેના પગમાં ખૂબ પીડા થતાં એ વ્યગ્ર બની ગઈ. ઘડીક તો એ કશું જ બોલી ન શકી. એને વાસ્તવિકતા સમજાઈ ગઈ. એ તરત ડૉક્ટર પાસે ગઈ. ડૉક્ટરે તેને થોડા દિવસ આરામ કરવાની સલાહ આપી. હવે જેમતેમ કરીને દિવસો કાઢવાના હતા. આમ પથારીમાં પડ્યા રહેવું એને અડવું લાગતું હતું. છતાં એણે શાંતિથી વાટ જોઈ. જ્યારે એનો પગ સારો થયો ત્યારે એની છાતી પરનો પથ્થર હટી ગયો.
બા, જો તમે સંમતિ આપો તો ગામડાનું ઘર હવે કાઢી નાખીએ. → લેખક / મોટા ભાઈ
તમે બધાં આવ્યાં ને હું ગાજતું-ગુંજતું થઈ ગયું. → જૂનું ઘર (આત્મા/ભાવના)
ઘણા દિવસો પછી આવ્યા ને હવે આમ... → ઘરની ભીંત/ઓસરી
એક સમયે અમે ઢોરઢાંખરથી ભરી ભરી રહેતી. → ગમાણ / આંગણું
હવે હું વધારે દિવસ જીવી શકીશ નહિ. → ઘરડી બા
આ ઘર કાઢવા તેં જ હા કહ્યું હતું ને ? → લેખકના ભાઈ / પરિવારજન
જ્યારે પૈસા આપીશું, આ ઘર તમને જ મળશે. → ઘરાક / ખરીદનાર
ઘર બનાવવું: બાપદાદાઓએ આંબાતળાવની ચીકણી માટી લાવી, પોતાના બળદગાડામાં ઈંટો તાણીને તથા લીમડાના લાકડાં પાડીને જાતમહેનતથી આ ઈંટોનું પાકું ઘર બનાવ્યું હતું.
ઘરનો ઓરડો: એ જ ઓરડામાં ભાઈ-ભાંડુઓનો જન્મ થયેલો, દામ્પત્યજીવનનો આરંભ થયેલો અને સંતાનોનો જન્મ થયો હતો.
આંગણું: નાનપણમાં રમેલા, ત્યાંથી ભણવા ગયેલા, બહેનો-ભાઈઓના લગ્નમંડપો બંધાયેલા, પાડોશીઓ સાથે શિયાળામાં તાપણાં કરેલાં અને ઢોરઢાંખર બાંધતા.
ઓસરી: ઓસરીમાં બેસીને પહેલો એકડો ઘૂંટેલો, રજાઓમાં અભ્યાસના ગ્રંથો વાંચેલા, અને દાદા, દાદી તથા બાપુજીનો ચોકો (મરણોત્તર વિધિ) થયેલો.
શા માટે બાપદાદાનું ઘર કાઢી નાખવું?
જૂનું તોયે બાપદાદાનું ઘર... શું મકાનની જેમ 'ઘર' પણ વેચી શકાય?
જો ગામમાં જવાનું જ ના હોય તો ત્યાં ઘર રાખી રાખવાનો શો અર્થ?
શું આ બધા લાગણીવેડા જ છે?
શું? : તમારા ઘરમાં કઈ કઈ સુવિધાઓ છે?
કોણ? : તમારા ઘરમાં નિર્ણય કોણ લે છે?
ક્યાં? : તમારું જૂનું ઘર ક્યાં આવેલું છે?
ક્યારે? : તમે ગામડાના ઘરે ક્યારે જાઓ છો?
કેવી રીતે? : તમે તમારા ઘરની સાફ-સફાઈ કેવી રીતે કરો છો?
કેમ? : તમારે જૂનું ઘર સમારકામ કરાવવું છે કેમ?
કેટલું? : તમારું ઘર કેટલું જૂનું છે?
રમેશ-ઘર: રમેશનું ઘર ગામના પાદરે છે.
દફતર–ચોપડી: રમેશે દફતરમાંથી ચોપડી બહાર કાઢી.
અનુપ–સાઇકલ: અનુપ નવી સાઇકલ ચલાવે છે.
છોકરો–દાખલો: છોકરો ગણિતનો અઘરો દાખલો ગણે છે.
અમદાવાદ–શહેર: અમદાવાદ ગુજરાતનું મોટું શહેર છે.
છોકરાનો જવાબ સાચો હતો છતાં એણે સુધાર્યો.
(૧) છોકરાનો જવાબ સાચો હતો.
(૨) એણે જવાબ સુધાર્યો.
ઘર નાનું પડતું હતું તેથી મોટું ઘર ખરીદવાનો વિચાર કર્યો.
(૧) ઘર નાનું પડતું હતું.
(૨) અમે મોટું ઘર ખરીદવાનો વિચાર કર્યો.
સાઇકલ ખૂબ જૂની હતી તેથી તે વારંવાર બગડી જતી હતી.
(૧) સાઇકલ ખૂબ જૂની હતી.
(૨) તે વારંવાર બગડી જતી હતી.
ગામમાં સાઇકલ ચલાવવી મુશ્કેલ હતી કેમ કે ત્યાંના રસ્તા ધૂળિયા હતા.
(૧) ગામમાં સાઇકલ ચલાવવી મુશ્કેલ હતી.
(૨) ત્યાંના રસ્તા ધૂળિયા હતા.
સવારના સૂરજને જોવો હોય તો વહેલા ઊઠવાની ટેવ પાડવી જોઈએ.
(૧) સવારના સૂરજને જોવો જોઈએ.
(૨) વહેલા ઊઠવાની ટેવ પાડવી જોઈએ.
સાદાં વાક્યો:
આંગણામાં ખાટલો ઢાળીને બેઠો.
બા એકલી બેઠી છે.
મેં પાસે જઈ પૂછ્યું.
સંયુક્ત વાક્યો:
ઑફર વાજબી હતી અને ઑફર કરનાર માણસ પણ સારો હતો.
ચોમાસું ભારે હોય તો પતરાંના છાપરામાંથી પણ પાણી અંદર ઊતરે.
એ બધું ક્યારનુંય કાઢી નાખ્યું છે પણ ત્યાં હજી ખૂણામાં વલોણાની મોટી ગોળી છે.
જવાબ: તું અહીં અતિથિ છે, ન તો તું અહીંનો માલિક કે ન તો નોકર છે, કારણ કે આ ઈશનો આવાસ છે.
જવાબ: સાઇકલ જેટલી ચાલવી હોય એટલી ચાલે પણ એની ચેઈન સરખી કરાવવાનું કામ મુખ્ય રહેશે, જેનાથી આંગળાં અને કપડાં ગ્રીસવાળાં થાય તેની અમને પરવા ન હતી.
જવાબ: જ્યારે ટ્યૂબમાં પંક્ચર ક્યાં છે એ જાણવું હોય ત્યારે સાઇકલવાળો ટ્યૂબમાં હવા ભરીને તેને તગારાના પાણીમાં બોળે છે જેથી જ્યાંથી હવા નીકળતી હોય ત્યાં બડબડિયાં બોલે.
“પણ, બા તું તો કાગડા સાથી આવી કંઈ વાત કરતી નથી !”
“સાચું, પણ એ તો મનમાં એમ થઈ જાય કે કાગડો બોલે ત્યારે મહેમાન આવે. ને ડુંગર મામાને ગયે ઝાઝા દિવસ થયા એટલે થયું કે કદાચ એ આવશે. હું તો એમની કાગને ડોળે વાટ જોઉં છું.”
‘કાગને ડોળે ?’
‘હા, મટકુંય માર્યા વગર, તાકીતાકીને કોઈની રાહ જોતાં હોઈએ ત્યારે કાગને ડોળે રાહ જોઉં છું એમ કહેવાય.’
એટલામાં નાની રતન રોતી-રોતી આવી. ‘એં... એં... બા, જોને પેલો છગન મને ખીજવે છે : કાગડાની કોટે રતન ! એં... એં...’
(ઉદાહરણ તરીકે ‘વનાંચલ’ અથવા કોઈ પણ વાંચેલા પુસ્તકનો સાર:)
મેં તાજેતરમાં શ્રી જયંત પાઠકનું ‘વનાંચલ’ પુસ્તક વાંચ્યું. આ પુસ્તકમાં લેખકે પોતાના બાળપણના પંચમહાલના વનપ્રદેશ અને કુદરતી વાતાવરણની સ્મૃતિઓ ખૂબ જ સુંદર રીતે વર્ણવી છે. લેખક પ્રકૃતિના ખોળામાં કેવી રીતે ઉછર્યા, ડુંગરા, નદીઓ અને ઝાડપાન સાથેનો તેમનો પ્રેમ આ પુસ્તકમાં ધબકે છે. પ્રકૃતિ અને મનુષ્ય વચ્ચેના ગાઢ સબંધની અનુભૂતિ આ પુસ્તક કરાવે છે. સરળ અને પ્રવાહી ભાષાને કારણે આ પુસ્તક વાંચકને પોતાની બાળપણની દુનિયામાં ખેંચી જાય છે.
હું વ્યગ્ર બની ગયો. → સાદું વાક્ય
શકરી પટલાણીએ શિખંડની વાત કરી એટલે પટેલ બોલ્યા. → સંયુક્ત વાક્ય
અમારા બટુકો માટે આશ્ચર્યલોક ત્યારે ખૂલ્યો જ્યારે સાવરકુંડલાના એક વહોરાજીએ ગામમાં સાઇકલ સ્ટોર ખોલ્યો. → મિશ્ર વાક્ય
સાઇકલ ચલાવવી એ આજે નગણ્ય ઘટના લાગે પરંતુ ત્યારે તો બધું અસામાન્ય હતું. → સંયુક્ત વાક્ય
તમે આવશો તો હું તમારી સાથે જોડાઈ જઈશ. → મિશ્ર વાક્ય
અમારા ઘરની બંને બાજુએ બીજાં ઘર છે. → સાદું વાક્ય
ઘરના બંધ ઓરડામાં ગયો. → સાદું વાક્ય