ધોરણ 8 | విષય: Science
(a) એક સ્થાન પર એક જ પ્રકારના મોટી માત્રામાં ઉછેરવામાં આવતા છોડને પાક કહે છે.
(b) પાક ઉગાડતા (રોપતાં) પહેલાનો પ્રથમ તબક્કો જમીનને તૈયાર કરવાનો હોય છે.
(c) ક્ષતિગ્રસ્ત બીજ પાણીની સપાટી પર તરવા લાગશે.
(d) પાક ઉગાડવા માટે પર્યાપ્ત સૂર્યનો પ્રકાશ તેમજ જમીનમાંથી પાણી તથા પોષકદ્રવ્યો આવશ્યક છે.
| કૉલમ - A | કૉલમ - B (સાચો ઉત્તર) |
|---|---|
| (i) ખરીફ પાક | (e) ડાંગર અને મકાઈ |
| (ii) રવીપાક | (ઠ) ઘઉં, ચણા, વટાણા |
| (iii) રાસાયણિક ખાતર | (b) યુરિયા અને સુપરફૉસ્ફેટ |
| (iv) છાણિયું ખાતર | (c) પ્રાણીમળ, ગાયનું છાણ, મૂત્ર અને વનસ્પતિનો નકામો કચરો |
(a) ખરીફ પાક: ડાંગર (ચોખા) અને મકાઈ (અથવા કપાસ, મગફળી).
(b) રવીપાક: ઘઉં અને ચણા (અથવા વટાણા, રાઈ).
(a) ભૂમિને તૈયાર કરવી: પાક રોપતા પહેલાં જમીનને તૈયાર કરવી એ પ્રથમ અને મહત્વનો તબક્કો છે. આ માટે હળ ચલાવીને માટીને ઉપર-નીચે અને પોચી કરવામાં આવે છે, જેને ખેડાણ કહે છે. પોચી જમીન થવાથી છોડના મૂળ ઊંડે સુધી જઈ શકે છે અને માટીમાં રહેલા અળસિયાં તેમજ સૂક્ષ્મજીવોની વૃદ્ધિ થાય છે, જે જમીનને ફળદ્રુપ બનાવે છે.
(b) રોપણી: જમીન તૈયાર થયા પછી તેમાં બીજ વાવવાની ક્રિયાને રોપણી કે વાવણી કહે છે. વાવણી કરતાં પહેલાં તંદુરસ્ત અને સારી ગુણવત્તાવાળા બીજ પસંદ કરવામાં આવે છે. વાવણી કરવા માટે પરંપરાગત ગળણી આકારના ઓજાર અથવા આધુનિક જમાનામાં ટ્રેક્ટર દ્વારા સંચાલિત 'વાવણિયા' (Seed Drill) નો ઉપયોગ થાય છે, જે બીજને સરખા અંતરે અને ઊંડાઈએ રોપે છે.
(c) નીંદામણ: ખેતરમાં મુખ્ય પાકની સાથે કુદરતી રીતે ઊગી નીકળતા બિનજરૂરી કે નકામા છોડને 'નીંદણ' કહે છે, અને આ નીંદણને દૂર કરવાની ક્રિયાને 'નીંદામણ' કહેવાય છે. નીંદણ એ મુખ્ય પાકના પાણી, પોષક તત્વો અને સૂર્યપ્રકાશમાં ભાગ પડાવે છે, જેથી પાક નબળો પડે છે. તેને ખુરપી વડે અથવા ૨,૪-D જેવા નીંદણનાશક રસાયણો છાંટીને દૂર કરવામાં આવે છે.
(d) થ્રેશીંગ: પાક જ્યારે પૂરો તૈયાર (પરિપક્વ) થઈ જાય ત્યારે તેને કાપી લીધા બાદ, તેમાંથી અનાજના દાણાઓને ભૂસા (ફોતરાં) માંથી અલગ કરવાની ક્રિયાને થ્રેશીંગ કહે છે. આ કામ માટે 'થ્રેશર' મશીનનો ઉપયોગ થાય છે. આજકાલ 'કમ્બાઈન મશીન' વપરાય છે, જે લણણી અને થ્રેશીંગ બંને કામ એકસાથે કરે છે.
| ક્રમ | કૃત્રિમ ખાતર (Fertiliser) | કુદરતી ખાતર (Manure) |
|---|---|---|
| 1. | તે માનવનિર્મિત અકાર્બનિક ક્ષાર કે રસાયણ છે. | તે છાણ, મૂત્ર અને વનસ્પતિના કચરાના વિઘટનથી બનતો પ્રાકૃતિક પદાર્થ છે. |
| 2. | તેનું ઉત્પાદન કારખાનામાં થાય છે. | તે ખેતરમાં કે ઘરઆંગણે ખાડો કરીને બનાવી શકાય છે. |
| 3. | તેનાથી જમીનને સેન્દ્રિય પદાર્થો (હ્યુમસ) મળતા નથી. | તે જમીનને ભરપૂર માત્રામાં સેન્દ્રિય પદાર્થો પૂરા પાડે છે. |
| 4. | આમાં નાઇટ્રોજન, ફોસ્ફરસ અને પોટેશિયમ જેવા પોષક તત્વો ખૂબ વધુ માત્રામાં હોય છે. | આમાં પોષક તત્વો કૃત્રિમ ખાતરની સરખામણીમાં ઓછી માત્રામાં હોય છે. |
સિંચાઈ એટલે: સમયાંતરે ખેતરમાં પાકને પાણી પૂરું પાડવાની ક્રિયાને સિંચાઈ કહે છે.
પાણી બચાવતી આધુનિક સિંચાઈ પદ્ધતિઓ:
1. ફુવારા પદ્ધતિ (Sprinkler System): આ પદ્ધતિ અસમતલ (ઉંચી-નીચી) જમીન માટે ખૂબ ઉપયોગી છે. આમાં પાઇપ પર ફરતી નોઝલ લગાડેલી હોય છે. પંપ દ્વારા દબાણપૂર્વક પાણી છોડતાં નોઝલ ફરે છે અને છોડ પર વરસાદની જેમ પાણીનો છંટકાવ થાય છે. આનાથી પાણીનો વ્યય થતો નથી.
2. ટપક પદ્ધતિ (Drip System): આ પદ્ધતિમાં પાણી પાઇપ દ્વારા છોડના મૂળની નજીક ટીપે-ટીપે (ટપક-ટપક) પડે છે. આ પાણી બચાવવાની સર્વોત્તમ પદ્ધતિ છે, કારણ કે આમાં પાણીનો બિલકુલ બગાડ થતો નથી. પાણીની અછત વાળા વિસ્તારો માટે આ વરદાનરૂપ છે.
નીંદણ એટલે: ખેતરમાં મુખ્ય પાકની સાથે કુદરતી રીતે ઉગી નીકળતા અન્ય બિનજરૂરી કે અનૈચ્છિક છોડને નીંદણ કહે છે.
નીંદણનું નિયંત્રણ કરવાની રીતો:
ખેડ દ્વારા: પાક ઉગાડતા પહેલા ખેતરમાં હળ ચલાવી ખેડ કરવાથી નીંદણ જડમૂળથી ઉખડી જાય છે અને સુકાઈને માટીમાં ભળી જાય છે.
હાથ વડે: નીંદણમાં ફૂલ કે બીજ આવે તે પહેલાં તેને ખુરપી કે હાથ વડે જમીન નજીકથી સમયાંતરે કાપી કે ઉખાડી લેવામાં આવે છે.
રસાયણો દ્વારા (નીંદણનાશક): ખેતરમાં '૨,૪-D' જેવા નીંદણનાશક રસાયણોનો પંપ (સ્પ્રેયર) વડે છંટકાવ કરીને પણ નીંદણનો નાશ કરી શકાય છે, જેનાથી મુખ્ય પાકને નુકસાન થતું નથી.
(ચોપડીમાં આપેલા આડા-અવળા ક્રમને સાચા ક્રમમાં ગોઠવતા નીચે મુજબનું ચિત્ર બનશે)
જમીન તૈયાર કરવી (નંબર 5)
ખેતરને ખેડવું (નંબર 6)
રોપણી (નંબર 4)
ખાતર આપવું (નંબર 7)
સિંચાઈ (નંબર 2)
લણણી (નંબર 3)
પાકને ખાંડના કારખાનામાં મોકલવો (નંબર 1)
તમારી ચોપડીના બોક્સ વાળા ખાનામાં અંગ્રેજી સ્પેલિંગ નીચે મુજબ લખાશે:
ઊભી ચાવી (Down):
1. પાકને પાણી આપવું → IRRIGATION
2. પાકના દાણાઓને લાંબા સમય સુધી યોગ્ય સ્થિતિમાં રાખવા → STORAGE
5. વનસ્પતિ કે જેને મોટા પાયે ઉછેરવામાં આવે છે → CROP
આડી ચાવી (Across):
3. મશીન કે જે પરિપક્વ પાકને કાપવા માટે વપરાય છે → HARVESTER
4. રવીપાક કે જે એક કઠોળ પણ છે → GRAM (ચણા)
6. ભૂસામાંથી દાણાઓને છૂટા પાડવાની પદ્ધતિ → WINNOWING (ઉપણવું)