chapter 12

સાચો જવાબ: સાચો વિકલ્પ: (B)

સાચો જવાબ: સાચો વિકલ્પ: (B)

સાચો જવાબ:

(a) સમાન વીજભાર એકબીજાને આકર્ષે છે. [ F ] (સમાન વીજભાર અપાકર્ષણ કરે છે)

(b) કાચનો વીજભારિત સળિયો પ્લાસ્ટિકની વીજભારિત સ્ટ્રોને આકર્ષે છે. [ T ]

(c) વીજળીનું વાહક ઇમારતને વીજળીથી બચાવી શકતું નથી. [ F ]

(d) ભૂકંપનું પૂર્વાનુમાન કરી શકાય છે. [ F ]

સાચો જવાબ: શિયાળામાં હવા સૂકી હોય છે. જ્યારે આપણે ઊનનું સ્વેટર શરીર પરથી ઉતારીએ છીએ, ત્યારે સ્વેટર અને આપણા શરીર તથા અંદરના કપડાં વચ્ચે ઘર્ષણ થાય છે. આ ઘર્ષણને કારણે સ્વેટર વીજભારિત થાય છે. વીજભારિત સ્વેટર પરથી વીજભારનો વિભાર (Electric discharge) થવાને કારણે તડતડ અવાજ થાય છે અને અંધારામાં તણખા પણ દેખાય છે.

સાચો જવાબ: આપણું માનવ શરીર વિદ્યુતનું સુવાહક છે. જ્યારે આપણે કોઈ વીજભારિત પદાર્થને હાથ વડે સ્પર્શ કરીએ છીએ, ત્યારે તે પદાર્થ પરનો વીજભાર આપણા શરીર મારફતે જમીનમાં (પૃથ્વીમાં) વહી જાય છે. આ ક્રિયાને અર્થિંગ (Earthing) કહે છે. પરિણામે, તે પદાર્થ પોતાનો વીજભાર ગુમાવે છે અને વીજભારરહિત (Discharged) બની જાય છે

સાચો જવાબ:

• 
  

  માપક્રમનું નામ: ભૂકંપની વિનાશકતા અને તીવ્રતા રિક્ટર સ્કેલ (Richter Scale) પર માપવામાં આવે છે.

  
  


• 
  

  સિસ્મોગ્રાફ નોંધશે? હા, 3 ની તીવ્રતાવાળો ભૂકંપ પણ સિસ્મોગ્રાફ નામના સાધન વડે ચોક્કસ નોંધાશે.

  
  


• 
  

  શું તે વધુ વિનાશ નોંતરશે? ના, તે વધુ વિનાશ નોંતરશે નહીં. કારણ કે રિક્ટર સ્કેલ પર 7 કે તેથી વધુ તીવ્રતા ધરાવતો ભૂકંપ જ અત્યંત વિનાશક ગણાય છે. 3 ની તીવ્રતાવાળો ભૂકંપ હળવો આંચકો જ ગણાય.

  
  

સાચો જવાબ:

1. 
   

   ત્યારે ખુલ્લામાં ન રહેતાં ઘર અથવા બંધ બારી-બારણાંવાળી કાર/બસમાં આશ્રય લેવો.

   
   


2. 
   

   ઊંચી વસ્તુઓથી દૂર રહેવું: ખુલ્લા મેદાનમાં હોવ તો ઊંચા વૃક્ષો, ધાતુના થાંભલા કે ટાવરથી દૂર રહેવું અને જમીન પર ઊભડક બેસી જવું.

   
   


3. 
   

   વીજળીના ઉપકરણોનો સંપર્ક ટાળવો: ઘરની અંદર હોવ ત્યારે વાયરવાળા (લેન્ડલાઇન) ફોનનો ઉપયોગ ન કરવો તેમજ ટીવી, કમ્પ્યુટર જેવા વીજઉપકરણોના પ્લગ સોકેટમાંથી કાઢી નાખવા.

   
   

સાચો જવાબ:

• 
  

  બે વીજભારિત ફુગ્ગાઓ વચ્ચે: સમાન સામગ્રીથી બનેલા અને એક જ પદાર્થ વડે ઘસેલા બંને ફુગ્ગાઓ પર સમાન પ્રકારનો વીજભાર જમા થાય છે. વિજ્ઞાનના નિયમ મુજબ સમાન વીજભારો (Sijātīya charges) એકબીજાને અપાકર્ષે છે.

  
  


• 
  

  વીજભારિત અને વીજભાર વગરના ફુગ્ગા વચ્ચે: વીજભારિત ફુગ્ગો પોતાની નજીક રહેલા અસંગત કે વીજભારરહિત ફુગ્ગામાં વિરુદ્ધ પ્રકારનો વીજભાર પ્રેરે છે. વિરુદ્ધ વીજભારો વચ્ચે આકર્ષણ થતું હોવાથી વીજભારિત ફુગ્ગો બીજા વીજભાર વગરના ફુગ્ગાને આકર્ષે છે.

  
  

સાચો જવાબ: જે સાધનની મદદથી પદાર્થ વીજભારિત છે કે નહીં તે જાણી શકાય તેને ઇલેક્ટ્રોસ્કોપ (Ele

રચના અને કાર્યપદ્ધતિ:

1. 
   

   કાચની બોટલના મુખ પર કાર્ડબોર્ડ મૂકી તેમાં ધાતુની પેપરક્લિપ લંબરૂપે નાખવામાં આવે છે.

   
   


2. 
   

   પેપરક્લિપના નીચલા છેડે ઍલ્યુમિનિયમ વરખ (ફોઇલ)ની બે નાની પટ્ટીઓ લટકાવવામાં આવે છે.

   
   


3. 
   

   જ્યારે કોઈ વીજભારિત પદાર્થને પેપરક્લિપના ઉપરના છેડા સાથે સ્પર્શ કરાવવામાં આવે છે, ત્યારે ધાતુ મારફતે વીજભાર વહીને નીચેની બંને ઍલ્યુમિનિયમ પટ્ટીઓ પર પહોંચે છે.

   
   


4. 
   

   બંને પટ્ટીઓ પર સમાન વીજભાર આવવાને કારણે તેઓ એકબીજાથી અપાકર્ષાઈને પહોળી થાય છે. આ પટ્ટીઓનું પહોળું થવું દર્શાવે છે કે પદાર્થ વીજભારિત છે.

   
   

ctroscope) કહે છે.

સાચો જવાબ:

1. 
   

   ગુજરાત (વિશેષ કરીને કચ્છ અને ભુજ વિસ્તાર)

   
   


2. 
   

   જમ્મુ અને કાશ્મીર

   
   


3. 
   

   રાજસ્થાન (અથવા હિમાચલ પ્રદેશ / અસમ)

   
   

સાચો જવાબ:

1. 
   

   ઇમારતો, મોટા વૃક્ષો, વીજળીના થાંભલાઓ અને ઓવરહેડ વિદ્યુત લાઈનોથી દૂર ખુલ્લા સ્થળે ચાલ્યા જવું.

   
   


2. 
   

   જમીન પર બેસી જવું (મેદાન પર આડા પડવું નહીં).

   
   


3. 
   

   જો વાહનમાં (કાર કે બસમાં) હોવ તો બહાર ન નીકળવું, વાહનચાલકને ધીમેથી ખુલ્લા સ્થળે વાહન લઈ જવા કહેવું અને ધ્રુજારી અટકે ત્યાં સુધી વાહનની અંદર જ રહેવું.

   
   

સાચો જવાબ:

ના, ગાજવીજ સાથેના વાવાઝોડા દરમિયાન છત્રી લઈને જવું સહેજ પણ સલાહભર્યું નથી.

કારણ:

છત્રીનો ઉપરનો ઉપરનો સળિયો અને માળખું ધાતુનું બનેલું હોય છે. ગાજવીજ સાથેના વાવાઝોડા વખતે આકાશમાંથી વીજળી ઊંચા પદાર્થો અને ધાતુની વસ્તુઓ પર ત્રાટકવાની સંભાવના સૌથી વધુ હોય છે. જો આપણે છત્રી ખુલ્લી રાખીને ચાલીએ, તો છત્રીનો ધાતુનો છેડો વીજળી માટે આકર્ષણનું કેન્દ્ર બની શકે છે, જે વીજઆંચકો આપે છે અને જાનલેવા સાબિત થઈ શકે છે.