ધોરણ 8 | విષય: Science
ધક્કો મારીને: ટેબલ પર પડેલા પુસ્તકને ધક્કો મારીને ગતિમાં લાવવું અથવા બંધ દરવાજાને ધક્કો મારીને ખોલવો.
ખેંચીને: કૂવામાંથી પાણી ભરેલી ડોલને દોરડા વડે ઉપર ખેંચવી અથવા ટેબલનું ખાનું (Drawer) ખેંચીને ખોલવું.
લોટના ગૂંદેલા પિંડાને વણીને રોટલી બનાવવી (બળ લગાડવાથી આકાર બદલાય છે).
ફુલાવેલા ફુગ્ગાને બે હથેળીઓ વચ્ચે રાખીને દબાવવો (આકારમાં ફેરફાર થાય છે).
(a) કૂવામાંથી પાણી ખેંચવા માટે આપણે દોરડાં પર બળ (ખેંચાણ) લગાડવું પડે છે.
(b) એક વિદ્યુતભારિત પદાર્થ વિદ્યુતભાર રહિત પદાર્થને પોતાની તરફ આકર્ષે છે.
(c) સામાન ભરેલી ટ્રોલીને ગતિ કરાવવા માટે આપણે તેને ધક્કો મારવો કે ખેંચવી પડે.
(d) એક ચુંબકનો ઉત્તર ધ્રુવ બીજા ચુંબકના ઉત્તર ધ્રુવને અપાકર્ષે છે.
(શબ્દો: સ્નાયુ, સંપર્ક, બિનસંપર્ક, ગુરુત્વ, ઘર્ષણ, આકાર, આકર્ષણ)
(a) ધનુષ્યને ખેંચવા માટે તીરંદાજ બળ લગાડે છે જેના કારણે તેના આકારમાં ફેરફાર થાય છે.
(b) ધનુષ્યને ખેંચવા માટે તીરંદાજ વડે લાગુ પાડેલ બળ એ સ્નાયુ બળનું ઉદાહરણ છે.
(c) બાણની ગતિની અવસ્થા બદલવા માટે જવાબદાર બળનો પ્રકાર, એ સંપર્ક બળનું ઉદાહરણ છે.
(d) જ્યારે બાણ લક્ષ્ય તરફ ગતિ કરતું હોય ત્યારે તેના પર લાગતા બળો ગુરુત્વ બળને કારણે અને હવાના ઘર્ષણને કારણે હોય છે.
(a) રસ કાઢવા માટે લીંબુના ટુકડાઓને આંગળીઓ વડે દબાવવા.
બળ લગાડનાર: હાથની આંગળીઓ (સ્નાયુબળ).
જે વસ્તુ પર બળ લાગે છે: લીંબુનો ટુકડો.
બળની અસર: લીંબુના આકારમાં ફેરફાર થાય છે અને રસ બહાર નીકળે છે.
(b) ટૂથપેસ્ટની ટ્યૂબમાંથી પેસ્ટ કાઢવી.
બળ લગાડનાર: હાથની આંગળીઓ (સ્નાયુબળ).
જે વસ્તુ પર બળ લાગે છે: ટૂથપેસ્ટની ટ્યૂબ.
બળની અસર: ટ્યૂબના આકારમાં ફેરફાર થાય છે અને પેસ્ટ બહાર આવે છે.
(c) દીવાલમાં જડેલા એક હૂકથી લટકાવેલ સ્પ્રિંગના બીજા છેડે લટકાવેલું વજન.
બળ લગાડનાર: લટકાવેલું વજન (ગુરુત્વાકર્ષણ બળ).
જે વસ્તુ પર બળ લાગે છે: સ્પ્રિંગ.
બળની અસર: સ્પ્રિંગની લંબાઈ વધે છે (આકાર બદલાય છે).
(d) ઊંચો કૂદકો લગાવતી વખતે એક ખેલાડી દ્વારા એક નિશ્ચિત ઊંચાઈનો સળિયો (અવરોધ) પાર કરવો.
બળ લગાડનાર: ખેલાડીના પગના સ્નાયુઓ (સ્નાયુબળ).
જે વસ્તુ પર બળ લાગે છે: ખેલાડીનું પોતાનું શરીર.
બળની અસર: ખેલાડીની ગતિની અવસ્થા અને દિશા બદલાય છે (શરીર ઉપર તરફ ગતિ કરે છે).
લાગતાં બળો:
હાથ વડે ઉપરની તરફ લાગતું સ્નાયુબળ.
પૃથ્વી દ્વારા નીચેની તરફ લાગતું ગુરુત્વાકર્ષણ બળ.
ગતિની અવસ્થામાં ફેરફાર ન થવાનું કારણ:
ડોલ પર આ બંને બળો પરસ્પર વિરુદ્ધ દિશામાં અને સમાન મૂલ્યના લાગે છે. આથી તેમનું પરિણામી બળ શૂન્ય થાય છે (બળો એકબીજાને સમતોલે છે). પરિણામે, ડોલ સ્થિર રહે છે અને તેની ગતિની અવસ્થામાં કોઈ ફેરફાર થતો નથી.
પૃથ્વી દ્વારા નીચેની તરફ લાગતું ગુરુત્વાકર્ષણ બળ.
વાતાવરણની હવા દ્વારા ગતિની વિરુદ્ધ દિશામાં લાગતું હવાનું ઘર્ષણબળ (અવરોધક બળ).