chapter 11

ધોરણ 9 | విષય: Maths

સાચો જવાબ:
































ઘન પદાર્થ પરિમાણ વક્રસપાટીનું ક્ષેત્રફળ કુલ પૃષ્ઠફળ ઘનફળ
લંબવૃત્તીય શંકુ (Cone) ત્રિજ્યા $r$, ઊંચાઈ $h$, ત્રાંસી ઊંચાઈ $l = \sqrt{r^2 + h^2}$ $\pi r l$ $\pi r (l + r)$ $\frac{1}{3} \pi r^2 h$
ગોલક (Sphere) ત્રિજ્યા $r$ $4 \pi r^2$ $4 \pi r^2$ $\frac{4}{3} \pi r^3$
અર્ધગોલક (Hemisphere) ત્રિજ્યા $r$ $2 \pi r^2$ $3 \pi r^2$ $\frac{2}{3} \pi r^3$

સ્વાધ્યાય 11.1

સાચો જવાબ:

ઉકેલ:





  • ત્રિજ્યા $r = \frac{10.5}{2} = 5.25\text{ સેમી} = \frac{21}{4}\text{ સેમી}$, ત્રાંસી ઊંચાઈ $l = 10\text{ સેમી}$




  • $\text{વક્રસપાટીનું ક્ષેત્રફળ} = \pi r l = \frac{22}{7} \times \frac{21}{4} \times 10 = \mathbf{165\text{ સેમી}^2}$




સાચો જવાબ:

ઉકેલ:





  • $r = \frac{24}{2} = 12\text{ મી}$, $l = 21\text{ મી}$




  • $\text{કુલ પૃષ્ઠફળ} = \pi r (l + r) = \frac{22}{7} \times 12 \times (21 + 12) = \frac{22}{7} \times 12 \times 33 = \mathbf{1244.57\text{ મી}^2}$




સાચો જવાબ:

ઉકેલ:





  1. $\pi r l = 308 \implies \frac{22}{7} \times r \times 14 = 308 \implies 44 r = 308 \implies r = \mathbf{7\text{ સેમી}}$




  2. $\text{કુલ પૃષ્ઠફળ} = \text{વક્રસપાટીનું ક્ષેત્રફળ} + \pi r^2 = 308 + \left(\frac{22}{7} \times 7 \times 7\right) = 308 + 154 = \mathbf{462\text{ સેમી}^2}$




સાચો જવાબ:

ઉકેલ:





  1. $l = \sqrt{r^2 + h^2} = \sqrt{24^2 + 10^2} = \sqrt{576 + 100} = \sqrt{676} = \mathbf{26\text{ મી}}$




  2. $\text{કાપડનું ક્ષેત્રફળ} = \pi r l = \frac{22}{7} \times 24 \times 26 = \frac{13728}{7}\text{ મી}^2$





    • $\text{કુલ ખર્ચ} = \frac{13728}{7} \times 70 = \mathbf{\text{₹ } 1,37,280}$






સાચો જવાબ:

ઉકેલ:





  • $l = \sqrt{6^2 + 8^2} = 10\text{ મી}$




  • $\text{વક્રસપાટીનું ક્ષેત્રફળ} = 3.14 \times 6 \times 10 = 188.4\text{ મી}^2$




  • $\text{તાડપત્રીની જરૂરી લંબાઈ} = \frac{188.4}{3} = 62.8\text{ મી}$




  • $\text{કુલ લંબાઈ} = 62.8 + 0.2 = \mathbf{63\text{ મી}}$




સાચો જવાબ:

ઉકેલ:





  • વક્રસપાટીનું ક્ષેત્રફળ=722​×7×25=550 મી2




  • ખર્ચ=100550​×210=₹ 1155




સાચો જવાબ:

ઉકેલ:





  • $l = \sqrt{7^2 + 24^2} = \sqrt{625} = 25\text{ સેમી}$




  • $1 \text{ ટોપીનું ક્ષેત્રફળ} = \frac{22}{7} \times 7 \times 25 = 550\text{ સેમી}^2$




  • $10 \text{ ટોપી માટે ક્ષેત્રફળ} = 10 \times 550 = \mathbf{5500\text{ સેમી}^2}$




સાચો જવાબ:

ઉકેલ:





  • $l = \sqrt{0.2^2 + 1^2} = \sqrt{1.04} = 1.02\text{ મી}$




  • $1 \text{ શંકુની વક્રસપાટી} = 3.14 \times 0.2 \times 1.02 = 0.64056\text{ મી}^2$




  • $50 \text{ શંકુનું ક્ષેત્રફળ} = 50 \times 0.64056 = 32.028\text{ મી}^2$




  • $\text{કુલ રંગવાનો ખર્ચ} = 32.028 \times 12 = \mathbf{\text{₹ } 384.34}$ (આશરે)




સ્વાધ્યાય 11.2

સાચો જવાબ:

(i) ત્રિજ્યા ($r$) = $10.5\text{ સેમી}$





  • $\text{ક્ષેત્રફળ} = 4 \times \frac{22}{7} \times 10.5 \times 10.5$




  • $= 4 \times \frac{22}{7} \times \frac{21}{2} \times \frac{21}{2}$




  • $= 22 \times 3 \times 21 = \mathbf{1386\text{ સેમી}^2}$





(ii) ત્રિજ્યા ($r$) = $5.6\text{ સેમી}$





  • $\text{ક્ષેત્રફળ} = 4 \times \frac{22}{7} \times 5.6 \times 5.6$




  • $= 4 \times \frac{22}{7} \times \frac{56}{10} \times \frac{56}{10}$




  • $= 4 \times 22 \times 0.8 \times 5.6 = \mathbf{394.24\text{ સેમી}^2}$





(iii) ત્રિજ્યા ($r$) = $14\text{ સેમી}$





  • $\text{ક્ષેત્રફળ} = 4 \times \frac{22}{7} \times 14 \times 14$




  • $= 4 \times 22 \times 2 \times 14 = \mathbf{2464\text{ સેમી}^2}$




સાચો જવાબ:

(i) વ્યાસ ($d$) = $14\text{ સેમી}$





  • ત્રિજ્યા ($r$) $= \frac{14}{2} = 7\text{ સેમી}$




  • $\text{ક્ષેત્રફળ} = 4 \pi r^2 = 4 \times \frac{22}{7} \times 7 \times 7 = \mathbf{616\text{ સેમી}^2}$





(ii) વ્યાસ ($d$) = $21\text{ સેમી}$





  • ત્રિજ્યા ($r$) $= \frac{21}{2} = 10.5\text{ સેમી}$




  • $\text{ક્ષેત્રફળ} = 4 \pi r^2 = 4 \times \frac{22}{7} \times \frac{21}{2} \times \frac{21}{2} = \mathbf{1386\text{ સેમી}^2}$





(iii) વ્યાસ ($d$) = $3.5\text{ મી}$





  • ત્રિજ્યા ($r$) $= \frac{3.5}{2} = \frac{7}{4}\text{ મી}$




  • $\text{ક્ષેત્રફળ} = 4 \pi r^2 = 4 \times \frac{22}{7} \times \frac{7}{4} \times \frac{7}{4} = \frac{154}{4} = \mathbf{38.5\text{ મી}^2}$




સાચો જવાબ:


  • ત્રિજ્યા ($r$) $= 10\text{ સેમી}$




  • અર્ધગોળાનું કુલ પૃષ્ઠફળ $= 3 \pi r^2$




  • $= 3 \times 3.14 \times 10 \times 10$




  • $= 3 \times 314 = \mathbf{942\text{ સેમી}^2}$




સાચો જવાબ:


  • પ્રથમ પરિસ્થિતિમાં ત્રિજ્યા ($r_1$) $= 7\text{ સેમી}$




  • બીજી પરિસ્થિતિમાં ત્રિજ્યા ($r_2$) $= 14\text{ સેમી}$




  • $\text{ક્ષેત્રફળનો ગુણોત્તર} = \frac{4 \pi r_1^2}{4 \pi r_2^2} = \left(\frac{r_1}{r_2}\right)^2$




  • $= \left(\frac{7}{14}\right)^2 = \left(\frac{1}{2}\right)^2 = \frac{1}{4}$




  • જવાબ: ક્ષેત્રફળનો ગુણોત્તર $1 : 4$ છે.




સાચો જવાબ:


  • અંદરનો વ્યાસ $= 10.5\text{ સેમી} \implies \text{ત્રિજ્યા } r = \frac{10.5}{2} = \frac{21}{4}\text{ સેમી}$




  • અર્ધગોળાની અંદરની વક્રસપાટીનું ક્ષેત્રફળ $= 2 \pi r^2$


    $$= 2 \times \frac{22}{7} \times \frac{21}{4} \times \frac{21}{4} = \frac{693}{4} = 173.25\text{ સેમી}^2$$


  • $100\text{ સેમી}^2$ નો ખર્ચ = ₹ 16




  • $173.25\text{ સેમી}^2$ નો કુલ ખર્ચ $= \frac{173.25 \times 16}{100} = \frac{2772}{100} = \mathbf{\text{₹ } 27.72}$




સાચો જવાબ:


  • ધારો કે ગોળાની ત્રિજ્યા $r$ છે.




  • ગોળાની વક્રસપાટીનું ક્ષેત્રફળ $= 4 \pi r^2 = 154$




  • $4 \times \frac{22}{7} \times r^2 = 154$




  • $r^2 = \frac{154 \times 7}{4 \times 22} = \frac{49}{4}$




  • $r = \sqrt{\frac{49}{4}} = \frac{7}{2} = \mathbf{3.5\text{ સેમી}}$




સાચો જવાબ:


  • ધારો કે પૃથ્વીનો વ્યાસ $d$ છે, તેથી પૃથ્વીની ત્રિજ્યા $r_e = \frac{d}{2}$




  • ચંદ્રનો વ્યાસ $= \frac{d}{4}$, તેથી ચંદ્રની ત્રિજ્યા $r_m = \frac{d}{8}$




  • ત્રિજ્યાઓનો ગુણોત્તર:


    $$\frac{r_m}{r_e} = \frac{d/8}{d/2} = \frac{2}{8} = \frac{1}{4}$$


  • વક્રસપાટીઓનો ગુણોત્તર:


    $$\frac{\text{ચંદ્રનું ક્ષેત્રફળ}}{\text{પૃથ્વીનું ક્ષેત્રફળ}} = \frac{4 \pi r_m^2}{4 \pi r_e^2} = \left(\frac{r_m}{r_e}\right)^2 = \left(\frac{1}{4}\right)^2 = \frac{1}{16}$$


  • જવાબ: ક્ષેત્રફળોનો ગુણોત્તર $1 : 16$ છે.




સાચો જવાબ:


  • વાટકાની અંદરની ત્રિજ્યા ($r$) $= 5\text{ સેમી}$




  • સ્ટીલની જાડાઈ $= 0.25\text{ સેમી}$




  • બહારની ત્રિજ્યા ($R$) $= 5 + 0.25 = 5.25\text{ સેમી} = \frac{21}{4}\text{ સેમી}$




  • બહારની વક્રસપાટીનું ક્ષેત્રફળ $= 2 \pi R^2$


    $$= 2 \times \frac{22}{7} \times \frac{21}{4} \times \frac{21}{4} = \frac{693}{4} = \mathbf{173.25\text{ સેમી}^2}$$


સાચો જવાબ:

(i) ગોળાની વક્રસપાટીનું ક્ષેત્રફળ





  • જવાબ: $\mathbf{4 \pi r^2}$





(ii) નળાકારની વક્રસપાટીનું ક્ષેત્રફળ





  • નળાકારની ત્રિજ્યા $= r$




  • નળાકારની ઊંચાઈ ($h$) $= \text{ગોળાનો વ્યાસ} = 2r$




  • નળાકારની વક્રસપાટીનું ક્ષેત્રફળ $= 2 \pi r h = 2 \pi r (2r) = \mathbf{4 \pi r^2}$





(iii) (i) અને (ii) માં મેળવેલ ક્ષેત્રફળોનો ગુણોત્તર





  • $\text{ગુણોત્તર} = \frac{\text{ગોળાની વક્રસપાટીનું ક્ષેત્રફળ}}{\text{નળાકારની વક્રસપાટીનું ક્ષેત્રફળ}} = \frac{4 \pi r^2}{4 \pi r^2} = \frac{1}{1}$




  • જવાબ: ગુણોત્તર $1 : 1$ છે.




સ્વાધ્યાય 11.3

સાચો જવાબ:

(i) ત્રિજ્યા ($r$) = $6\text{ સેમી}$, ઊંચાઈ ($h$) = $7\text{ સેમી}$





  • $\text{ઘનફળ} = \frac{1}{3} \pi r^2 h$




  • $= \frac{1}{3} \times \frac{22}{7} \times 6 \times 6 \times 7$




  • $= 22 \times 2 \times 6 = \mathbf{264\text{ સેમી}^3}$





(ii) ત્રિજ્યા ($r$) = $3.5\text{ સેમી}$, ઊંચાઈ ($h$) = $12\text{ સેમી}$





  • $r = 3.5 = \frac{7}{2}\text{ સેમી}$




  • $\text{ઘનફળ} = \frac{1}{3} \times \frac{22}{7} \times \frac{7}{2} \times \frac{7}{2} \times 12$




  • $= 22 \times 7 = \mathbf{154\text{ સેમી}^3}$




સાચો જવાબ:

(i) ત્રિજ્યા (r) = 7 સેમી, ત્રાંસી ઊંચાઈ (l) = 25 સેમી





  • ઊંચાઈ h=l2−r2​=252−72​=625−49​=576​=24 સેમી




  • ઘનફળ=31​×722​×7×7×24=1232 સેમી3




  • ક્ષમતા (લિટરમાં)=10001232​=1.232 લિટર





(ii) ઊંચાઈ (h) = 12 સેમી, ત્રાંસી ઊંચાઈ (l) = 13 સેમી





  • ત્રિજ્યા r=l2−h2​=132−122​=169−144​=25​=5 સેમી




  • ઘનફળ=31​×722​×5×5×12=72200​ સેમી3




  • ક્ષમતા (લિટરમાં)=7×10002200​=3511​ લિટર (અથવા આશરે 0.314 લિટર)




સાચો જવાબ:


  • ઊંચાઈ (h) =15 સેમી, ઘનફળ =1570 સેમી3




  • શંકુનું ઘનફળ=31​πr2h=1570




  • 31​×3.14×r2×15=1570




  • 15.7×r2=1570




  • r2=15.71570​=100




  • r=100​=10 સેમી




સાચો જવાબ:


  • ઊંચાઈ (h) =9 સેમી, ઘનફળ =48π સેમી3




  • 31​πr2h=48π




  • 31​×π×r2×9=48π




  • 3πr2=48π




  • r2=348​=16⟹r=4 સેમી




  • પાયાનો વ્યાસ=2×r=2×4=8 સેમી




સાચો જવાબ:


  • વ્યાસ =3.5 મી⟹ત્રિજ્યા r=23.5​=47​ મી




  • ઊંડાઈ (h) =12 મી




  • ખાડાનું ઘનફળ=31​×722​×47​×47​×12=277​=38.5 મી3




  • કારણ કે 1 મી3=1 કિલોલિટર




  • જવાબ: ક્ષમતા = 38.5 કિલોલિટર




સાચો જવાબ:


  1. શંકુની ઊંચાઈ




  2. શંકુની ત્રાંસી ઊંચાઈ




  3. શંકુની વક્રસપાટીનું ક્ષેત્રફળ







  • પાયાનો વ્યાસ =28 સેમી⟹ત્રિજ્યા r=14 સેમી





1. શંકુની ઊંચાઈ (h)





  • 31​πr2h=9856




  • 31​×722​×14×14×h=9856




  • 3616​×h=9856⟹h=6169856×3​=48 સેમી





2. શંકુની ત્રાંસી ઊંચાઈ (l)





  • l=r2+h2​=142+482​=196+2304​=2500​=50 સેમી





3. શંકુની વક્રસપાટીનું ક્ષેત્રફળ





  • CSA=πrl=722​×14×50=22×2×50=2200 સેમી2




સાચો જવાબ:


  • શંકુની ઊંચાઈ (h) =12 સેમી




  • પાયાની ત્રિજ્યા (r) =5 સેમી




  • ત્રાંસી ઊંચાઈ (l) =13 સેમી




  • બનતા શંકુનું ઘનફળ=31​πr2h=31​×π×5×5×12=100π સેમી3




સાચો જવાબ:


  • આ કિસ્સામાં શંકુની ઊંચાઈ (h) =5 સેમી અને પાયાની ત્રિજ્યા (r) =12 સેમી




  • બનતા શંકુનું ઘનફળ=31​×π×12×12×5=240π સેમી3




  • ઘનફળનો ગુણોત્તર:


    પ્રશ્ન 8 નું ઘનફળપ્રશ્ન 7 નું ઘનફળ​=240π100π​=125​


  • જવાબ: ઘનફળોનો ગુણોત્તર 5:12 છે.




સાચો જવાબ:


  • વ્યાસ =10.5 મી⟹r=210.5​=5.25 મી=421​ મી




  • ઊંચાઈ (h) =3 મી





1. ઢગલાનું ઘનફળ





  • ઘનફળ=31​×722​×421​×421​×3=8693​=86.625 મી3





2. જરૂરી કેનવાસનું ક્ષેત્રફળ (વક્રસપાટીનું ક્ષેત્રફળ)





  • ત્રાંસી ઊંચાઈ l=r2+h2​=(5.25)2+32​=27.5625+9​=36.5625​≈6.05 મી




  • કેનવાસનું ક્ષેત્રફળ=πrl=722​×5.25×6.05=99.825 મી2 (આશરે)




સ્વાધ્યાય 11.4

સાચો જવાબ:

(i) ત્રિજ્યા (r) = 7 સેમી





  • ઘનફળ=34​πr3




  • =34​×722​×7×7×7




  • =34×22×49​=34312​=1437.33 સેમી3 (અથવા 143731​ સેમી3)





(ii) ત્રિજ્યા (r) = 0.63 મી





  • ઘનફળ=34​×722​×10063​×10063​×10063​




  • =10000004×22×3×63×63​




  • =10000001047816​≈1.05 મી3




સાચો જવાબ:

(i) વ્યાસ (d) = 28 સેમી





  • ત્રિજ્યા (r) =14 સેમી




  • વિસ્થાપિત પાણીનું કદ=34​×722​×14×14×14




  • =34×22×2×196​=334496​=11498.67 સેમી3 (અથવા 1149832​ સેમી3)





(ii) વ્યાસ (d) = 0.21 મી





  • ત્રિજ્યા (r) =20.21​=20021​ મી




  • વિસ્થાપિત પાણીનું કદ=34​×722​×20021​×20021​×20021​




  • =800000038808​=0.004851 મી3




સાચો જવાબ:


  • વ્યાસ =4.2 સેમી⟹ત્રિજ્યા r=2.1 સેમી=1021​ સેમી




  • દડાનું ઘનફળ=34​×722​×1021​×1021​×1021​=100038808​=38.808 સેમી3




  • દળ=ઘનફળ×ઘનતા




  • =38.808×8.9=345.39 ગ્રામ (આશરે)




સાચો જવાબ:


  • ધારો કે પૃથ્વીનો વ્યાસ $d$ છે, તેથી પૃથ્વીની ત્રિજ્યા $r_e = \frac{d}{2}$




  • ચંદ્રની ત્રિજ્યા $r_m = \frac{d}{8}$




  • ઘનફળોનો અંશ/ભાગ:


    $$\frac{\text{ચંદ્રનું ઘનફળ }(V_m)}{\text{પૃથ્વીનું ઘનફળ }(V_e)} = \frac{\frac{4}{3}\pi r_m^3}{\frac{4}{3}\pi r_e^3} = \left(\frac{r_m}{r_e}\right)^3 = \left(\frac{d/8}{d/2}\right)^3 = \left(\frac{1}{4}\right)^3 = \frac{1}{64}$$


  • જવાબ: ચંદ્રનું ઘનફળ એ પૃથ્વીના ઘનફળનો $\frac{1}{64}$ મો ભાગ છે.




સાચો જવાબ: વ્યાસ $= 10.5\text{ સેમી} \implies r = 5.25\text{ સેમી} = \frac{21}{4}\text{ સેમી}$$\text{અર્ધગોળાનું ઘનફળ} = \frac{2}{3} \times \frac{22}{7} \times \frac{21}{4} \times \frac{21}{4} \times \frac{21}{4} = \frac{19404}{64} = 303.1875\text{ સેમી}^3$$\text{ક્ષમતા (લિટરમાં)} = \frac{303.1875}{1000} \approx \mathbf{0.303\text{ લિટર}}$

સાચો જવાબ:


  • અંદરની ત્રિજ્યા (r) =1 મી




  • જાડાઈ =1 સેમી=0.01 મી




  • બહારની ત્રિજ્યા (R) =1+0.01=1.01 મી




  • વપરાયેલ લોખંડનું ઘનફળ=32​π(R3−r3)


    =32​×722​×[(1.01)3−13]

    =2144​×(1.030301−1)=2144×0.030301​≈0.06348 મી3


સાચો જવાબ:


  • પૃષ્ઠફળ $= 4 \pi r^2 = 154$




  • $4 \times \frac{22}{7} \times r^2 = 154 \implies r^2 = \frac{154 \times 7}{88} = \frac{49}{4} \implies r = 3.5\text{ સેમી}$




  • $\text{ઘનફળ} = \frac{4}{3} \pi r^3 = \frac{4}{3} \times \frac{22}{7} \times \frac{7}{2} \times \frac{7}{2} \times \frac{7}{2}$




  • $= \frac{539}{3} = \mathbf{179.67\text{ સેમી}^3}$ (અથવા $179\frac{2}{3}\text{ સેમી}^3$)




સાચો જવાબ:


  1. ઘુમ્મટની અંદરની વક્રસપાટીનું ક્ષેત્રફળ શોધો.




  2. ઘુમ્મટની અંદર રહેલી હવાનું ઘનફળ શોધો.





1. અંદરની વક્રસપાટીનું ક્ષેત્રફળ





  • $\text{ક્ષેત્રફળ} = \frac{\text{કુલ ખર્ચ}}{\text{દર}} = \frac{4989.60}{20} = \mathbf{249.48\text{ મી}^2}$





2. અંદર રહેલી હવાનું ઘનફળ





  • $2 \pi r^2 = 249.48 \implies 2 \times \frac{22}{7} \times r^2 = 249.48$




  • $r^2 = \frac{249.48 \times 7}{44} = 39.69 \implies r = 6.3\text{ મી}$




  • $\text{હવાનું ઘનફળ} = \frac{2}{3} \pi r^3 = \frac{2}{3} \times \frac{22}{7} \times (6.3)^3 = \mathbf{523.908\text{ મી}^3}$




સાચો જવાબ:


  1. નવા ગોળાની ત્રિજ્યા r′




  2. S અને S′ નો ગુણોત્તર





1. નવા ગોળાની ત્રિજ્યા (r′)





  • 27×(નાના ગોળાનું ઘનફળ)=મોટા ગોળાનું ઘનફળ




  • 27×34​πr3=34​π(r′)3




  • (r′)3=27r3⟹r′=327r3​=3r





2. S અને S′ નો ગુણોત્તર





  • S=4πr2




  • S′=4π(r′)2=4π(3r)2=36πr2




  • S′S​=36πr24πr2​=91​




  • જવાબ: ગુણોત્તર 1:9 છે.




સાચો જવાબ: વ્યાસ $= 3.5\text{ મિમી} \implies r = \frac{3.5}{2} = 1.75\text{ મિમી} = \frac{7}{4}\text{ મિમી}$$\text{દવાની જરૂરિયાત (ઘનફળ)} = \frac{4}{3} \times \frac{22}{7} \times \frac{7}{4} \times \frac{7}{4} \times \frac{7}{4}$$= \frac{1078}{48} \approx \mathbf{22.46\text{ મિમી}^3}$
```php
Warning: session_start(): Session cannot be started after headers have already been sent in /home/u367000040/domains/gyanistudent.in/public_html/footer.php on line 8
```