ધોરણ 9 | విષય: Maths
| ઘન પદાર્થ | પરિમાણ | વક્રસપાટીનું ક્ષેત્રફળ | કુલ પૃષ્ઠફળ | ઘનફળ |
| લંબવૃત્તીય શંકુ (Cone) | ત્રિજ્યા $r$, ઊંચાઈ $h$, ત્રાંસી ઊંચાઈ $l = \sqrt{r^2 + h^2}$ | $\pi r l$ | $\pi r (l + r)$ | $\frac{1}{3} \pi r^2 h$ |
| ગોલક (Sphere) | ત્રિજ્યા $r$ | $4 \pi r^2$ | $4 \pi r^2$ | $\frac{4}{3} \pi r^3$ |
| અર્ધગોલક (Hemisphere) | ત્રિજ્યા $r$ | $2 \pi r^2$ | $3 \pi r^2$ | $\frac{2}{3} \pi r^3$ |
ઉકેલ:
ત્રિજ્યા $r = \frac{10.5}{2} = 5.25\text{ સેમી} = \frac{21}{4}\text{ સેમી}$, ત્રાંસી ઊંચાઈ $l = 10\text{ સેમી}$
$\text{વક્રસપાટીનું ક્ષેત્રફળ} = \pi r l = \frac{22}{7} \times \frac{21}{4} \times 10 = \mathbf{165\text{ સેમી}^2}$
ઉકેલ:
$r = \frac{24}{2} = 12\text{ મી}$, $l = 21\text{ મી}$
$\text{કુલ પૃષ્ઠફળ} = \pi r (l + r) = \frac{22}{7} \times 12 \times (21 + 12) = \frac{22}{7} \times 12 \times 33 = \mathbf{1244.57\text{ મી}^2}$
ઉકેલ:
$\pi r l = 308 \implies \frac{22}{7} \times r \times 14 = 308 \implies 44 r = 308 \implies r = \mathbf{7\text{ સેમી}}$
$\text{કુલ પૃષ્ઠફળ} = \text{વક્રસપાટીનું ક્ષેત્રફળ} + \pi r^2 = 308 + \left(\frac{22}{7} \times 7 \times 7\right) = 308 + 154 = \mathbf{462\text{ સેમી}^2}$
ઉકેલ:
$l = \sqrt{r^2 + h^2} = \sqrt{24^2 + 10^2} = \sqrt{576 + 100} = \sqrt{676} = \mathbf{26\text{ મી}}$
$\text{કાપડનું ક્ષેત્રફળ} = \pi r l = \frac{22}{7} \times 24 \times 26 = \frac{13728}{7}\text{ મી}^2$
$\text{કુલ ખર્ચ} = \frac{13728}{7} \times 70 = \mathbf{\text{₹ } 1,37,280}$
ઉકેલ:
$l = \sqrt{6^2 + 8^2} = 10\text{ મી}$
$\text{વક્રસપાટીનું ક્ષેત્રફળ} = 3.14 \times 6 \times 10 = 188.4\text{ મી}^2$
$\text{તાડપત્રીની જરૂરી લંબાઈ} = \frac{188.4}{3} = 62.8\text{ મી}$
$\text{કુલ લંબાઈ} = 62.8 + 0.2 = \mathbf{63\text{ મી}}$
ઉકેલ:
વક્રસપાટીનું ક્ષેત્રફળ=722×7×25=550 મી2
ખર્ચ=100550×210=₹ 1155
ઉકેલ:
$l = \sqrt{7^2 + 24^2} = \sqrt{625} = 25\text{ સેમી}$
$1 \text{ ટોપીનું ક્ષેત્રફળ} = \frac{22}{7} \times 7 \times 25 = 550\text{ સેમી}^2$
$10 \text{ ટોપી માટે ક્ષેત્રફળ} = 10 \times 550 = \mathbf{5500\text{ સેમી}^2}$
ઉકેલ:
$l = \sqrt{0.2^2 + 1^2} = \sqrt{1.04} = 1.02\text{ મી}$
$1 \text{ શંકુની વક્રસપાટી} = 3.14 \times 0.2 \times 1.02 = 0.64056\text{ મી}^2$
$50 \text{ શંકુનું ક્ષેત્રફળ} = 50 \times 0.64056 = 32.028\text{ મી}^2$
$\text{કુલ રંગવાનો ખર્ચ} = 32.028 \times 12 = \mathbf{\text{₹ } 384.34}$ (આશરે)
$\text{ક્ષેત્રફળ} = 4 \times \frac{22}{7} \times 10.5 \times 10.5$
$= 4 \times \frac{22}{7} \times \frac{21}{2} \times \frac{21}{2}$
$= 22 \times 3 \times 21 = \mathbf{1386\text{ સેમી}^2}$
$\text{ક્ષેત્રફળ} = 4 \times \frac{22}{7} \times 5.6 \times 5.6$
$= 4 \times \frac{22}{7} \times \frac{56}{10} \times \frac{56}{10}$
$= 4 \times 22 \times 0.8 \times 5.6 = \mathbf{394.24\text{ સેમી}^2}$
$\text{ક્ષેત્રફળ} = 4 \times \frac{22}{7} \times 14 \times 14$
$= 4 \times 22 \times 2 \times 14 = \mathbf{2464\text{ સેમી}^2}$
ત્રિજ્યા ($r$) $= \frac{14}{2} = 7\text{ સેમી}$
$\text{ક્ષેત્રફળ} = 4 \pi r^2 = 4 \times \frac{22}{7} \times 7 \times 7 = \mathbf{616\text{ સેમી}^2}$
ત્રિજ્યા ($r$) $= \frac{21}{2} = 10.5\text{ સેમી}$
$\text{ક્ષેત્રફળ} = 4 \pi r^2 = 4 \times \frac{22}{7} \times \frac{21}{2} \times \frac{21}{2} = \mathbf{1386\text{ સેમી}^2}$
ત્રિજ્યા ($r$) $= \frac{3.5}{2} = \frac{7}{4}\text{ મી}$
$\text{ક્ષેત્રફળ} = 4 \pi r^2 = 4 \times \frac{22}{7} \times \frac{7}{4} \times \frac{7}{4} = \frac{154}{4} = \mathbf{38.5\text{ મી}^2}$
ત્રિજ્યા ($r$) $= 10\text{ સેમી}$
અર્ધગોળાનું કુલ પૃષ્ઠફળ $= 3 \pi r^2$
$= 3 \times 3.14 \times 10 \times 10$
$= 3 \times 314 = \mathbf{942\text{ સેમી}^2}$
પ્રથમ પરિસ્થિતિમાં ત્રિજ્યા ($r_1$) $= 7\text{ સેમી}$
બીજી પરિસ્થિતિમાં ત્રિજ્યા ($r_2$) $= 14\text{ સેમી}$
$\text{ક્ષેત્રફળનો ગુણોત્તર} = \frac{4 \pi r_1^2}{4 \pi r_2^2} = \left(\frac{r_1}{r_2}\right)^2$
$= \left(\frac{7}{14}\right)^2 = \left(\frac{1}{2}\right)^2 = \frac{1}{4}$
જવાબ: ક્ષેત્રફળનો ગુણોત્તર $1 : 4$ છે.
અંદરનો વ્યાસ $= 10.5\text{ સેમી} \implies \text{ત્રિજ્યા } r = \frac{10.5}{2} = \frac{21}{4}\text{ સેમી}$
અર્ધગોળાની અંદરની વક્રસપાટીનું ક્ષેત્રફળ $= 2 \pi r^2$
$100\text{ સેમી}^2$ નો ખર્ચ = ₹ 16
$173.25\text{ સેમી}^2$ નો કુલ ખર્ચ $= \frac{173.25 \times 16}{100} = \frac{2772}{100} = \mathbf{\text{₹ } 27.72}$
ધારો કે ગોળાની ત્રિજ્યા $r$ છે.
ગોળાની વક્રસપાટીનું ક્ષેત્રફળ $= 4 \pi r^2 = 154$
$4 \times \frac{22}{7} \times r^2 = 154$
$r^2 = \frac{154 \times 7}{4 \times 22} = \frac{49}{4}$
$r = \sqrt{\frac{49}{4}} = \frac{7}{2} = \mathbf{3.5\text{ સેમી}}$
ધારો કે પૃથ્વીનો વ્યાસ $d$ છે, તેથી પૃથ્વીની ત્રિજ્યા $r_e = \frac{d}{2}$
ચંદ્રનો વ્યાસ $= \frac{d}{4}$, તેથી ચંદ્રની ત્રિજ્યા $r_m = \frac{d}{8}$
ત્રિજ્યાઓનો ગુણોત્તર:
વક્રસપાટીઓનો ગુણોત્તર:
જવાબ: ક્ષેત્રફળોનો ગુણોત્તર $1 : 16$ છે.
વાટકાની અંદરની ત્રિજ્યા ($r$) $= 5\text{ સેમી}$
સ્ટીલની જાડાઈ $= 0.25\text{ સેમી}$
બહારની ત્રિજ્યા ($R$) $= 5 + 0.25 = 5.25\text{ સેમી} = \frac{21}{4}\text{ સેમી}$
બહારની વક્રસપાટીનું ક્ષેત્રફળ $= 2 \pi R^2$
જવાબ: $\mathbf{4 \pi r^2}$
નળાકારની ત્રિજ્યા $= r$
નળાકારની ઊંચાઈ ($h$) $= \text{ગોળાનો વ્યાસ} = 2r$
નળાકારની વક્રસપાટીનું ક્ષેત્રફળ $= 2 \pi r h = 2 \pi r (2r) = \mathbf{4 \pi r^2}$
$\text{ગુણોત્તર} = \frac{\text{ગોળાની વક્રસપાટીનું ક્ષેત્રફળ}}{\text{નળાકારની વક્રસપાટીનું ક્ષેત્રફળ}} = \frac{4 \pi r^2}{4 \pi r^2} = \frac{1}{1}$
જવાબ: ગુણોત્તર $1 : 1$ છે.
$\text{ઘનફળ} = \frac{1}{3} \pi r^2 h$
$= \frac{1}{3} \times \frac{22}{7} \times 6 \times 6 \times 7$
$= 22 \times 2 \times 6 = \mathbf{264\text{ સેમી}^3}$
$r = 3.5 = \frac{7}{2}\text{ સેમી}$
$\text{ઘનફળ} = \frac{1}{3} \times \frac{22}{7} \times \frac{7}{2} \times \frac{7}{2} \times 12$
$= 22 \times 7 = \mathbf{154\text{ સેમી}^3}$
ઊંચાઈ h=l2−r2=252−72
=625−49
=576
=24 સેમી
ઘનફળ=31×722×7×7×24=1232 સેમી3
ક્ષમતા (લિટરમાં)=10001232=1.232 લિટર
ત્રિજ્યા r=l2−h2=132−122
=169−144
=25
=5 સેમી
ઘનફળ=31×722×5×5×12=72200 સેમી3
ક્ષમતા (લિટરમાં)=7×10002200=3511 લિટર (અથવા આશરે 0.314 લિટર)
ઊંચાઈ (h) =15 સેમી, ઘનફળ =1570 સેમી3
શંકુનું ઘનફળ=31πr2h=1570
31×3.14×r2×15=1570
15.7×r2=1570
r2=15.71570=100
r=100=10 સેમી
ઊંચાઈ (h) =9 સેમી, ઘનફળ =48π સેમી3
31πr2h=48π
31×π×r2×9=48π
3πr2=48π
r2=348=16⟹r=4 સેમી
પાયાનો વ્યાસ=2×r=2×4=8 સેમી
વ્યાસ =3.5 મી⟹ત્રિજ્યા r=23.5=47 મી
ઊંડાઈ (h) =12 મી
ખાડાનું ઘનફળ=31×722×47×47×12=277=38.5 મી3
કારણ કે 1 મી3=1 કિલોલિટર
જવાબ: ક્ષમતા = 38.5 કિલોલિટર
શંકુની ઊંચાઈ
શંકુની ત્રાંસી ઊંચાઈ
શંકુની વક્રસપાટીનું ક્ષેત્રફળ
પાયાનો વ્યાસ =28 સેમી⟹ત્રિજ્યા r=14 સેમી
31πr2h=9856
31×722×14×14×h=9856
3616×h=9856⟹h=6169856×3=48 સેમી
l=r2+h2=142+482
=196+2304
=2500
=50 સેમી
CSA=πrl=722×14×50=22×2×50=2200 સેમી2
શંકુની ઊંચાઈ (h) =12 સેમી
પાયાની ત્રિજ્યા (r) =5 સેમી
ત્રાંસી ઊંચાઈ (l) =13 સેમી
બનતા શંકુનું ઘનફળ=31πr2h=31×π×5×5×12=100π સેમી3
આ કિસ્સામાં શંકુની ઊંચાઈ (h) =5 સેમી અને પાયાની ત્રિજ્યા (r) =12 સેમી
બનતા શંકુનું ઘનફળ=31×π×12×12×5=240π સેમી3
ઘનફળનો ગુણોત્તર:
જવાબ: ઘનફળોનો ગુણોત્તર 5:12 છે.
વ્યાસ =10.5 મી⟹r=210.5=5.25 મી=421 મી
ઊંચાઈ (h) =3 મી
ઘનફળ=31×722×421×421×3=8693=86.625 મી3
ત્રાંસી ઊંચાઈ l=r2+h2=(5.25)2+32
=27.5625+9
=36.5625
≈6.05 મી
કેનવાસનું ક્ષેત્રફળ=πrl=722×5.25×6.05=99.825 મી2 (આશરે)
ઘનફળ=34πr3
=34×722×7×7×7
=34×22×49=34312=1437.33 સેમી3 (અથવા 143731 સેમી3)
ઘનફળ=34×722×10063×10063×10063
=10000004×22×3×63×63
=10000001047816≈1.05 મી3
ત્રિજ્યા (r) =14 સેમી
વિસ્થાપિત પાણીનું કદ=34×722×14×14×14
=34×22×2×196=334496=11498.67 સેમી3 (અથવા 1149832 સેમી3)
ત્રિજ્યા (r) =20.21=20021 મી
વિસ્થાપિત પાણીનું કદ=34×722×20021×20021×20021
=800000038808=0.004851 મી3
વ્યાસ =4.2 સેમી⟹ત્રિજ્યા r=2.1 સેમી=1021 સેમી
દડાનું ઘનફળ=34×722×1021×1021×1021=100038808=38.808 સેમી3
દળ=ઘનફળ×ઘનતા
=38.808×8.9=345.39 ગ્રામ (આશરે)
ધારો કે પૃથ્વીનો વ્યાસ $d$ છે, તેથી પૃથ્વીની ત્રિજ્યા $r_e = \frac{d}{2}$
ચંદ્રની ત્રિજ્યા $r_m = \frac{d}{8}$
ઘનફળોનો અંશ/ભાગ:
જવાબ: ચંદ્રનું ઘનફળ એ પૃથ્વીના ઘનફળનો $\frac{1}{64}$ મો ભાગ છે.
અંદરની ત્રિજ્યા (r) =1 મી
જાડાઈ =1 સેમી=0.01 મી
બહારની ત્રિજ્યા (R) =1+0.01=1.01 મી
વપરાયેલ લોખંડનું ઘનફળ=32π(R3−r3)
પૃષ્ઠફળ $= 4 \pi r^2 = 154$
$4 \times \frac{22}{7} \times r^2 = 154 \implies r^2 = \frac{154 \times 7}{88} = \frac{49}{4} \implies r = 3.5\text{ સેમી}$
$\text{ઘનફળ} = \frac{4}{3} \pi r^3 = \frac{4}{3} \times \frac{22}{7} \times \frac{7}{2} \times \frac{7}{2} \times \frac{7}{2}$
$= \frac{539}{3} = \mathbf{179.67\text{ સેમી}^3}$ (અથવા $179\frac{2}{3}\text{ સેમી}^3$)
ઘુમ્મટની અંદરની વક્રસપાટીનું ક્ષેત્રફળ શોધો.
ઘુમ્મટની અંદર રહેલી હવાનું ઘનફળ શોધો.
$\text{ક્ષેત્રફળ} = \frac{\text{કુલ ખર્ચ}}{\text{દર}} = \frac{4989.60}{20} = \mathbf{249.48\text{ મી}^2}$
$2 \pi r^2 = 249.48 \implies 2 \times \frac{22}{7} \times r^2 = 249.48$
$r^2 = \frac{249.48 \times 7}{44} = 39.69 \implies r = 6.3\text{ મી}$
$\text{હવાનું ઘનફળ} = \frac{2}{3} \pi r^3 = \frac{2}{3} \times \frac{22}{7} \times (6.3)^3 = \mathbf{523.908\text{ મી}^3}$
નવા ગોળાની ત્રિજ્યા r′
S અને S′ નો ગુણોત્તર
27×(નાના ગોળાનું ઘનફળ)=મોટા ગોળાનું ઘનફળ
27×34πr3=34π(r′)3
(r′)3=27r3⟹r′=327r3=3r
S=4πr2
S′=4π(r′)2=4π(3r)2=36πr2
S′S=36πr24πr2=91
જવાબ: ગુણોત્તર 1:9 છે.